Διονύσιος Σολωμός και Ανδρέας Κάλβος:
ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ: Ζάκυνθος 1798. Από έναν άρχοντα και μία γυναίκα του λαού γεννιέται ο Διονύσιος Σολωμός, σε μία περιοχή που υφίσταται ακόμη τον απόηχο της Γαλλικής Επανάστασης (1789) και δεν είχε γνωρίσει καθόλου την τουρκική κυριαρχία. Τα πρώτα του γράμματα ο Σολωμός τα μαθαίνει στο νησί του από τον ιερωμένο Don Santo Rossi. Από το 1808 έως το 1818 (δηλαδή ως το 20ο έτος της ηλικίας του) σπουδάζει στην Ιταλία (Κρεμόνα, Παβία). Γυρίζοντας πίσω επιδίδεται στην ελληνική πια
σύνθεση στίχων, αφού έκανε κάποια βήματα με ποιήματα στα ιταλικά. Βασικός του οδηγός στην ελληνική στιχουργία είναι το έργο «Λυρικά» του Αθανάσιου Χριστόπουλου. 1818 – 1823: τα πρώτα νεανικά του ποιήματα «Η αγνώριστη», «Η ξανθούλα», «Η τρελή μάνα», «Ύμνος εις την Ελευθερία» (Μάιος 1823) – το μακροσκελές αυτό ποίημα τον καθιέρωσε οριστικά. Οι δύο (2) πρώτες στροφές του έγιναν ο Εθνικός Ύμνος της Ελλάδας σε μελοποίηση Μάρκου Μουσούρου. 1823 – 1833 (από το 1828 κ.ε. αποσύρεται στην Κέρκυρα): γόνιμη και δημιουργική δεκαετία «Επίγραμμα των Ψαρών», «Η φαρμακωμένη», «Εις μοναχήν», «Ο Λάμπρος». Στην ίδια δεκαετία ανήκουν τα σατιρικά του, καθώς και τα δύο (2) πεζά του «Διάλογος» (θεωρητική υποστήριξη της δημοτικής), «Γυναίκα της Ζάκυθος» (καυστική σάτιρα και καθαρότητα λαϊκής γλώσσας). 1833 – 1834 κ.ε.: «Κρητικός» (ποίημα βαθύτατα λυρικό). «Ελεύθεροι Πολιορκημένοι» (λυρική μετουσίωση της πολιορκίας και της εξόδου του Μεσολογγίου κατάτη διετία 1825 – 1826). Το έργο αυτό έχει τρία (3) σχεδιάσματα. Το Α΄ σχεδίασμα είναι μία ατελής πρώτη προσπάθεια. Το Β΄ σχεδίασμα ο Σολωμός το δουλεύει περίπου 10 χρόνια. Περιλαμβάνει λυρικά μεμονωμένα επεισόδια σε ομοιοκατάληκτο δίστιχο. Το Γ΄ σχεδίασμα είναι γραμμένο χωρίς ομοιοκαταληξία, με στίχο λιτότερο και πιο αρρενωπό από κάθε άλλη φορά. «Ο Πόρφυρας» (ο άνθρωπος, μέσα στη γοητεία της φύσης, έχει να παλέψει με την άλογη και θηριώδη δύναμη ενός θαλάσσιου τέρατος). Ο Σολωμός επιστρέφει στην ιταλική στιχουργία: «Ελληνικό καραβάκι», «Σαπφώ». Γράφει ιταλικά σχεδιάσματα με την πρόθεση να τα μεταφέρει σε στίχους ελληνικούς: «Η Ελληνίδα μητέρα», «Η γυναίκα με το μαγνάδι» κ.α. (μαγνάδι = κάλυμμα κεφαλής, πέπλος). Φλεβάρης του 1857: τον προλαβαίνει ο θάνατος. Και είχε σίγουρα τόσα πολλά ακόμα να δώσει.
ΑΝΔΡΕΑΣ ΚΑΛΒΟΣ:Ζάκυνθος 1792. Από οικογενειακές ατυχίες μένει ουσιαστικά χωρίς βασική παιδεία. Ξενιτεύεται και ζει στην Ιταλία και στο Λονδίνο με τον Ούγο Φώσκολο (Ιταλό ποιητή – γεννημένο στη Ζάκυνθο). Γράφει ποιήματα και τραγωδίες ιταλικές (δίπλα στο δάσκαλό του).Το 1824 δημοσιεύει στην Ελβετία 10 ωδές με τον τίτλο «Λύρα». Το 1826 ακολουθούν άλλες 10 με τον τίτλο «Λυρικά» στο Παρίσι. Αυτή είναι και η μοναδική του προσφορά στην ελληνική ποίηση, με την οποία υμνεί το μεγάλο γεγονός του απελευθερωτικού αγώνα των Ελλήνων (Ελληνική Επανάσταση του 1821).Η ποίησή του είναι μία ΑΝΤΙΝΟΜΙΑ ή αλλιώς ΣΥΖΕΥΞΗ. Έχει κλασικιστικό περίβλημα και γνήσιο θερμό ρομαντικό πυρήνα. Είναι ποιητής με γλώσσα και μέτρο ιδιότυπα. Ως προς τη γλώσσα βασίζεται στη δημοτική, σκεπάζει όμως τους στίχους του με αρχαϊστικό περίβλημα. Στο μέτρο σπάει το δημοτικό 15σύλλαβο και δημιουργεί ένα σχήμα «σαπφικών» στροφών με 4 επτασύλλαβους και 1 καταληκτικό «αδώνειο». Μετά τις «Ωδές» ο Κάλβος σιωπά. Ζει στην Κέρκυρα δίπλα στο Σολωμό και δεν έχει καμία σχέση μαζί του. Μόνο το 1888 τον «ανακαλύπτει» και πάλι ο Κωστής Παλαμάς.
Το Ελληνικό κράτος. Οι Φαναριώτες και η Αθηναϊκή Σχολή. Ελληνικός Ρομαντισμός:
Απελευθέρωση – αποκατάσταση του Ελληνικού κράτους (ως το όρος Όθρυς) μετά από 10ετή (3 Φεβρουαρίου 1830 – σύνορα: Μαλιακού – Αχελώου). Αφετηρία μιας καινούριας εποχής στην πολιτική και πνευματική ιστορία του τόπου. Στο μικρό νεοϊδρυθέν κράτος (800.000 κάτοικοι) επικρατούν οξύτατες πολιτικές και κοινωνικές διαμάχες και αντίρροπες τάσεις.«Απομνημονεύματα»: Στρατηγός Μακρυγιάννης. 32 ετών, όταν τελειώνει η Επανάσταση. Ολότελα λαϊκός κι αμόρφωτος, έμαθε μόνος του γράμματα και μας αφηγείται με θέρμη και γνήσια λαϊκή φωνή γεγονότα της Επανάστασης, στα οποία υπήρξε πρωταγωνιστής και αυτόπτης μάρτυρας. Την έκδοση των «Απομνημονευμάτων» του Στρατηγού Μακρυγιάννη τη χρωστούμε στον Ιωάννη Βλαχογιάννη στις αρχές του 20ου αιώνα. Άλλα απομνημονεύματα έχουμε από: τον Θ. Κολοκοτρώνη (καταγραφή: Γ. Τερτσέτης), τον Κασομούλη, Περραιβό, Ξάνθο, Σκουζά, Βάμβα, Φωτάκη, Γερμανό.
Στα πρώτα χρόνια του ελεύθερου Ελληνικού Βασιλείου κι ως το 1880 κυριαρχούν οι ΦΑΝΑΡΙΩΤΕΣ και καθιερώνουν στη λογοτεχνία μία αυστηρή ΚΑΘΑΡΕΥΟΥΣΑ, η οποία γίνεται ολοένα και πιο ψυχρή και αρχαΐζουσα. Εκτός απ’ όλα αυτά, κυρίαρχο λογοτεχνικό κίνημα (ειδικότερα στην ποίηση) είναι ο ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟΣ για 50 χρόνια (1830 – 1880).ΕΚΠΡΟΣΩΠΟΙ:1. Παναγιώτης Σούτσος: «Οδοιπόρος» είναι το ποιητικό έργο με το οποίο εγκαινιάζεται ο ρομαντισμός στην Ελλάδα.«Η κιθάρα μου» ποιητική συλλογή, η οποία κινείται επίσης σε ρομαντικά πλαίσια. Η γλώσσα του ποιητή συνεχώς εξαρχαΐζεται. Τη γλωσσική του θεωρία επιχειρεί να την τεκμηριώσει στο έργο του «Νέα σχολή του γραφόμενου λόγου». Στον Παναγιώτη Σούτσο απαντά ο Κ. Ασώπιος με τα καυστικά του «Σούτσεια».2. Αλέξανδρος Σούτσος: είναι λιγότερο λυρικός απ’ τον αδερφό του και εμπνέεται περισσότερο από την πολιτική επικαιρότητα, την οποία και σατιρίζει ειρωνικά και παιχνιδιάρικα. Έργα του: «Πανόραμα της Ελλάδος», «Ο περιπλανώμενος», «Τουρκομάχος Ελλάς».3. Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής: φαναριώτης και συγγενής των Σούτσων. Στην αρχή γράφει γνήσια ρομαντικά ποιήματα και μάλιστα στην ελληνική δημοτική γλώσσα (πρβλ. «Δήμος και Ελένη» και «Ταξιδεύτρια»). Αργότερα, επιδίδεται σ’ έναν αυστηρό νεοκλασικισμό (πρβλ. το έργο του: «Διονύσου πλούς»). Έγραψε επίσης ΔΙΗΓΗΜΑΤΑ και ΕΝΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ με τίτλο «Ο αυθέντης του Μορέως».4. Γ.Χ.Ζαλοκώστας: γράφει επικολυρικά, λυρικά και ελεγειακά ποιήματα σε τόνους ειδυλλιακούς. Είναι ποιητής περίεργα διχασμένος. Γράφει αδιάκριτα στη δημοτική ή στην καθαρεύουσα. Έργο του: «Εις το φεγγάρι» κ.α.5. Θεόδωρος Ορφανίδης: ακολουθεί τη γραμμή του Α. Σούτσου και δημοσιεύει σάτιρες πολιτικές. Θα γράψει και ηρωικά – επικά ποιήματα. Έργα του: «Χίος δούλη», «Τίρι – λίρι» (ηρωικοκωμικό έμμετρο διήγημα).
Στα πρώτα χρόνια του ελεύθερου Ελληνικού Βασιλείου κι ως το 1880 κυριαρχούν οι ΦΑΝΑΡΙΩΤΕΣ και καθιερώνουν στη λογοτεχνία μία αυστηρή ΚΑΘΑΡΕΥΟΥΣΑ, η οποία γίνεται ολοένα και πιο ψυχρή και αρχαΐζουσα. Εκτός απ’ όλα αυτά, κυρίαρχο λογοτεχνικό κίνημα (ειδικότερα στην ποίηση) είναι ο ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟΣ για 50 χρόνια (1830 – 1880).ΕΚΠΡΟΣΩΠΟΙ:1. Παναγιώτης Σούτσος: «Οδοιπόρος» είναι το ποιητικό έργο με το οποίο εγκαινιάζεται ο ρομαντισμός στην Ελλάδα.«Η κιθάρα μου» ποιητική συλλογή, η οποία κινείται επίσης σε ρομαντικά πλαίσια. Η γλώσσα του ποιητή συνεχώς εξαρχαΐζεται. Τη γλωσσική του θεωρία επιχειρεί να την τεκμηριώσει στο έργο του «Νέα σχολή του γραφόμενου λόγου». Στον Παναγιώτη Σούτσο απαντά ο Κ. Ασώπιος με τα καυστικά του «Σούτσεια».2. Αλέξανδρος Σούτσος: είναι λιγότερο λυρικός απ’ τον αδερφό του και εμπνέεται περισσότερο από την πολιτική επικαιρότητα, την οποία και σατιρίζει ειρωνικά και παιχνιδιάρικα. Έργα του: «Πανόραμα της Ελλάδος», «Ο περιπλανώμενος», «Τουρκομάχος Ελλάς».3. Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής: φαναριώτης και συγγενής των Σούτσων. Στην αρχή γράφει γνήσια ρομαντικά ποιήματα και μάλιστα στην ελληνική δημοτική γλώσσα (πρβλ. «Δήμος και Ελένη» και «Ταξιδεύτρια»). Αργότερα, επιδίδεται σ’ έναν αυστηρό νεοκλασικισμό (πρβλ. το έργο του: «Διονύσου πλούς»). Έγραψε επίσης ΔΙΗΓΗΜΑΤΑ και ΕΝΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ με τίτλο «Ο αυθέντης του Μορέως».4. Γ.Χ.Ζαλοκώστας: γράφει επικολυρικά, λυρικά και ελεγειακά ποιήματα σε τόνους ειδυλλιακούς. Είναι ποιητής περίεργα διχασμένος. Γράφει αδιάκριτα στη δημοτική ή στην καθαρεύουσα. Έργο του: «Εις το φεγγάρι» κ.α.5. Θεόδωρος Ορφανίδης: ακολουθεί τη γραμμή του Α. Σούτσου και δημοσιεύει σάτιρες πολιτικές. Θα γράψει και ηρωικά – επικά ποιήματα. Έργα του: «Χίος δούλη», «Τίρι – λίρι» (ηρωικοκωμικό έμμετρο διήγημα).
ΔΥΟ ΠΟΙΗΤΕΣ ΜΑΣ ΕΠΑΝΑΦΕΡΟΥΝ ΣΤΗ ΓΝΗΣΙΑ ΓΡΑΜΜΗ ΤΟΥ ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΣΟΥΤΣΟΥ:
1. Ιωάννης Καρασούτσας: ίσως η πιο συμπαθητική φωνή της ποίησης στην καθαρεύουσας.
2. Δημοσθένης Βαλαβάνης: πέθανε πολύ νέος (30 νέος). Έγραψε λιγοστά ποιήματα ή σε επιμελημένη καθαρεύουσα «νεοκλασική» ή σε δημοτική ανεπιτήδευτη και γνήσια λαϊκή.
3. Δ. Παπαρρηγόπουλος και Σπ. Βασιλειάδης: αντιπροσωπεύουν την ΥΠΕΡΒΟΛΗ του ρομαντισμού. Την κορύφωση αυτή θα ακολουθήσει η κάμψη. Και οι δύο πεθαίνουν νέοι (30 ετών).
4. Αχιλλέας Παράσχος: είναι ο τελευταίος εκπρόσωπος ενός παρακμασμένου πια ρομαντισμού. Οι εύκολοι και πλαδαροί στίχοι του ρομαντισμού θα γίνουν ο στόχος της κριτικής της ΝΕΑΣ ΠΟΙΗΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΑΣ του 1880. Ο ρομαντισμός κινήθηκε στο χώρο ποίησης, σπάνια δοκιμάστηκε στην πεζογραφία.
1. Ιωάννης Καρασούτσας: ίσως η πιο συμπαθητική φωνή της ποίησης στην καθαρεύουσας.
2. Δημοσθένης Βαλαβάνης: πέθανε πολύ νέος (30 νέος). Έγραψε λιγοστά ποιήματα ή σε επιμελημένη καθαρεύουσα «νεοκλασική» ή σε δημοτική ανεπιτήδευτη και γνήσια λαϊκή.
3. Δ. Παπαρρηγόπουλος και Σπ. Βασιλειάδης: αντιπροσωπεύουν την ΥΠΕΡΒΟΛΗ του ρομαντισμού. Την κορύφωση αυτή θα ακολουθήσει η κάμψη. Και οι δύο πεθαίνουν νέοι (30 ετών).
4. Αχιλλέας Παράσχος: είναι ο τελευταίος εκπρόσωπος ενός παρακμασμένου πια ρομαντισμού. Οι εύκολοι και πλαδαροί στίχοι του ρομαντισμού θα γίνουν ο στόχος της κριτικής της ΝΕΑΣ ΠΟΙΗΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΑΣ του 1880. Ο ρομαντισμός κινήθηκε στο χώρο ποίησης, σπάνια δοκιμάστηκε στην πεζογραφία.
ΜΕΤΑ ΤΟ 1850 ΑΚΜΑΖΕΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ:
1. Εμμανουήλ Ροΐδης: «Πάπισσα Ιωάννα».
2. Παύλος Καλλιγάς: «Θάνος Βλέκας» (ίσως το πρώτο γνήσιο νεοελληνικό μυθιστόρημα).
3. Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής: «Ο αυθέντης του Μορέως».
4. Στέφανος Ξένος: Ηρωίδα της Ελληνικής Επανάστασης».
5. Κωνσταντίνος Ράμφος: «Κατσαντώνης», «Η τελευταία μέρα του Αλή – πασά».ΘΕΑΤΡΟ:Πολλοί από τους ρομαντικούς ποιητές έγραψαν σε θεατρική μορφή: π.χ. «Οδοιπόρος» του Π. Σούτσου, «Γαλάτεια» του Σπ. Βασιλειάδη.Επίσης: η «Βαβυλωνία» του Δημητρίου Βυζάντιου (την εποχή του ρομαντισμού), η κωμωδία «Βασιλικός» του Αντωνίου Μάτεση από τη Ζάκυνθο – πρόκειται για θεατρικό ηθογραφικό έργο από ένα συγγραφέα σύγχρονο και φίλο του Σολωμού και η κωμωδία «Χάσης» του Δημητρίου Γουζέλη από τη Ζάκυνθο, γραμμένη στην ιδιωματική γλώσσα του νησιού την εποχή λίγο πριν το Σολωμό. Τα προηγούμενα θεατρικά έργα είναι και τα μόνα ΓΝΗΣΙΑ της παλαιότερης περιόδου και πιάνουν το κομμένο νήμα του αξιόλογου ΚΡΗΤΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ (πρβλ. Γεώργιος Χορτάτσης – 16ος αιώνας). · Δημήτριος Βερναρδάκης: καλλιέργησε αποκλειστικά το θέατρο σε αρχαΐζουσα γλώσσα. Ήταν κλασικός φιλόλογος. Έργα του: «Μαρία Δόξα πατρή», «Η Μερόπη», «Η Φαύστα», «Κυψελίδαι».
1. Εμμανουήλ Ροΐδης: «Πάπισσα Ιωάννα».
2. Παύλος Καλλιγάς: «Θάνος Βλέκας» (ίσως το πρώτο γνήσιο νεοελληνικό μυθιστόρημα).
3. Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής: «Ο αυθέντης του Μορέως».
4. Στέφανος Ξένος: Ηρωίδα της Ελληνικής Επανάστασης».
5. Κωνσταντίνος Ράμφος: «Κατσαντώνης», «Η τελευταία μέρα του Αλή – πασά».ΘΕΑΤΡΟ:Πολλοί από τους ρομαντικούς ποιητές έγραψαν σε θεατρική μορφή: π.χ. «Οδοιπόρος» του Π. Σούτσου, «Γαλάτεια» του Σπ. Βασιλειάδη.Επίσης: η «Βαβυλωνία» του Δημητρίου Βυζάντιου (την εποχή του ρομαντισμού), η κωμωδία «Βασιλικός» του Αντωνίου Μάτεση από τη Ζάκυνθο – πρόκειται για θεατρικό ηθογραφικό έργο από ένα συγγραφέα σύγχρονο και φίλο του Σολωμού και η κωμωδία «Χάσης» του Δημητρίου Γουζέλη από τη Ζάκυνθο, γραμμένη στην ιδιωματική γλώσσα του νησιού την εποχή λίγο πριν το Σολωμό. Τα προηγούμενα θεατρικά έργα είναι και τα μόνα ΓΝΗΣΙΑ της παλαιότερης περιόδου και πιάνουν το κομμένο νήμα του αξιόλογου ΚΡΗΤΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ (πρβλ. Γεώργιος Χορτάτσης – 16ος αιώνας). · Δημήτριος Βερναρδάκης: καλλιέργησε αποκλειστικά το θέατρο σε αρχαΐζουσα γλώσσα. Ήταν κλασικός φιλόλογος. Έργα του: «Μαρία Δόξα πατρή», «Η Μερόπη», «Η Φαύστα», «Κυψελίδαι».
Εφτανησιώτικη Σχολή (ακολουθεί ως κορυφαία μορφή το Διονύσιο Σολωμό):
ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΚΑΙ ΦΙΛΟΙ ΤΟΥ ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ ΣΟΛΩΜΟΥ:
1. Αντώνιος Μάτεσης: κλασικιστικές ανακρεόντειες μιμήσεις (=είδος εύθυμης λυρικήςποίησης που τραγουδάει το κρασί, τον έρωτα κι άλλες απολαύσεις μέσα σ’ ένα ήρεμο,θελκτικό φυσικό περιβάλλον) ή απλός λυρισμός, όπως τα νεανικά ποιήματα του Σολωμού. 1ο κοινωνικό – ηθογραφικό θεατρικό έργο με τον τίτλο: «Βασιλικός».
2. Γεώργιος Τερτσέτης: διετέλεσε βιβλιοφύλακας της Βουλής στην Αθήνα. Πρόκειται γιατο δικαστή που αρνήθηκε να υπογράψει την καταδικαστική απόφαση για το Θ.Κολοκοτρώνη. Συγγραφέας των απομνημονευμάτων του μεγάλου οπλαρχηγού. Κρατά ζωντανή την παράδοση του Σολωμού στην αρχαΐζουσα οθωνική πρωτεύουσα και είναι ο κατ’ εξοχήν εκπρόσωπος της πεζογραφίας της εφτανησιώτικης σχολής.
3. Ανδρέας Λασκαράτος (κεφαλλονίτης και μαθητής του Σολωμού): έχει σατιρική φλέβα και αξιοποιεί την καυστική σάτιρα του Σολωμού. Γράφει ποιήματα και πεζά. Ο Α.Λασκαράτος θεωρείται εξωσολωμικός, όπως και ο Α.Κάλβος και ο Αριστοτέλης Βαλαωρίτης. Από τα πεζά του σημαντικότερα θεωρούνται «Τα μυστήρια της Κεφαλλονιάς», οι «Χαρακτήρες» και η «Αυτοβιογραφία».
4. Ιούλιος Τυπάλδος (μαθητής του Σολωμού): λυρικός, με ρομαντισμό αβρό καιευγενικό ιδανισμό. Θυμίζει το Σολωμό της Α΄ κερκυραϊκής περιόδου. Η καλύτερηδημιουργία του είναι η «Ελευθερωμένη Ιερουσαλήμ», μετάφραση του έργου του Τάσσο.
5. Ιάκωβος Πολυλάς: έκδοση των ποιημάτων του Σολωμού και θαυμάσια προλεγόμενα,τα οποία προτάσσονται στην έκδοση αυτή. Μας έδωσε επίσης εξαίρετες μεταφράσεις από τον Όμηρο και το Σαίξπηρ.
6. Γεράσιμος Μαρκοράς: είναι αποκλειστικά ποιητής. Σώζει την παράδοση του Σολωμούκαι προσέχθηκε ιδιαίτερα από τη νέα αθηναϊκή σχολή και κυρίως από τον Κωστή Παλαμά. Έργα του «Ποιητικά έργα», «Μικρά ταξίδια». «Όρκος» (1875) το κορυφαίο ποίημά του σε ομοιοκατάληκτα 15σύλλαβα δίστιχα. Θεωρείται άξια συνέχεια του σολωμικού «Κρητικού» και των «Ελεύθερων Πολιορκημένων» (Β΄ σχεδίασμα).
7. Αριστοτέλης Βαλαωρίτης (από τη Λευκάδα): κινείται προς το ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ και το ΓΑΛΛΙΚΟ ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟ, παρά προς το Σολωμό και τα ιδανικά της σχολής του. Γράφει στιβαρή «αρματολική ποίηση». Έργα του «Βλαχάβας», «Κυρά Φροσύνη».«Φωτεινός» το ωριμότερο έργο του, το οποίο όμως έμεινε ατελείωτο, γιατί τον ποιητή σταμάτησε ο θάνατος. ΣΗΜΕΙΩΣΗ:Ο «Όρκος» του Γεράσιμου Μαρκορά και ο «Φωτεινός» του Αριστοτέλη Βαλαωρίτη είναι τα 2 κορυφαία ποιήματα της Εφτανησιακής Σχολής. Στην ίδια σχολή ανήκει και ο μεταγενέστερος Λορέντζος Μαβίλης (επίσης ο Σπ. Μελισσηνός, ο Αντ. Μανούσσος και ο Γ. Καλοσγούρος). Στην Αθήνα ετοιμάζεται η ΜΕΤΑΒΟΛΗ του 1880, αυτή που θα ανανεώσει το νεοελληνικό στίχο και θα ενοποιήσει την εφτανησιώτικη με την αθηναϊκή παράδοση.
Η γενιά του 1880.
Ο Παλαμάς και οι σύγχρονοί του: 1877: ο φιλολογικός σύλλογος «Παρνασσός» προκηρύσσει ποιητικό διαγωνισμό. Ο Εμμανουήλ Ροΐδης, άνθρωπος που διέθετε κριτική οξυδέρκεια και ήταν ικανός να οσφραίνεται το καινούριο, υποστηρίζει ότι η εποχή δεν ήταν ευνοϊκή για ποίηση. Ο Άγγελος Βλάχος αμύνεται υπέρ των παραδομένων ποιητικών φωνών. Παρουσιάζεται λοιπόν ως αντιπρόσωπος του πνεύματος της παλαιότερης γενιάς. Δημιουργείται διαμάχη στους λογοτεχνικούς κύκλους.
Εμμανουήλ Ροΐδης: είναι αναθρεμμένος στο εξωτερικό. Η προσφορά του στην καθαυτό λογοτεχνία δεν είναι μεγάλη. Έργο της νεότητάς του «Πάπισσα Ιωάννα» (ιστορικό μυθιστόρημα). Γράφει και ΔΙΗΓΗΜΑΤΑ στο τέλος της ζωής του. Είναι εξαιρετικός ΚΡΙΤΙΚΟΣ. Το 1888 θα είναι ο πρώτος που θα χαιρετίσει το «ΤΑΞΙΔΙ»του Ψυχάρη και αργότερα θα ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΕΙ ΤΗ ΔΗΜΟΤΙΚΗ σε μία γλωσσική του μελέτη με τον τίτλο «ΕΙΔΩΛΑ». Στη διαμάχη που δημιουργήθηκε με τον Άγγελο Βλάχο (1877), οι ΝΕΟΤΕΡΟΙ, πήραν τομέρος του Ροΐδη. Αποζητούσαν μία απομάκρυνση από τα καθιερωμένα και μία αλλαγή. Συσπειρώθηκαν γύρω από 2 σατιρικά και μαχητικά περιοδικά: «Ραμπαγάς» και «Μηχάνεσαι».1880 Χρονολογία σταθμός: ο Νίκος Καμπάς και ο Γεώργιος Δροσίνης εκδίδουν 2ποιητικές συλλογές, «Στίχοι» και «Ιστοί αράχνης» (αντίστοιχα). Είναι η πρώτη εμφάνιση της γενιάς του 1880. Αφήνεται η ρομαντική εξεζητημένη μεγαληγορία και οι νέοι ποιητές, με οδηγό τη γαλλική σχολή του «παρνασσισμού» (φορμαλιστική ποίηση), προσανατολίζονται σε θέματα οικειότερα, καθημερινά και τετριμμένα, ενώ ταυτόχρονα φροντίζουν το στίχο και τη μορφή των ποιημάτων τους. Επίσης, δέχονται στην ποίηση πέρα ως πέρα τη δημοτική γλώσσα.·
Νίκος Καμπάς: δεν προχώρησε πέρα από την πρώτη του συλλογή. Έφυγε στην Αίγυπτο κι αφοσιώθηκε στα νομικά.·
Γεώργιος Δροσίνης: δεν εισχώρησε ποτέ σε ποιητικό βάθος. Ποιητικές του συλλογές «Ειδύλλια», «Φωτερά σκοτάδια», «Κλειστά βλέφαρα». Από τους άλλους περίπου σύγχρονους ποιητές, οι λίγο πρεσβύτεροι μένουν σ’ ένα μεταίχμιο, χωρίς να προχωρούν στην αλλαγή: π.χ. ο Γεώργιος Βιζυηνός (εδώ ως ποιητής), οΑριστομένης Προβελέγγιος, ο Ιωάννης Παπαδιαμαντόπουλος (στη Γαλλία ως Jean Moreas).· Ιωάννης Πολέμης: σπάνια ξεπερνά το κοινότυπο και την πεζολογία. Η ποίησή του είναι ΕΥΚΟΛΗ, κι αυτό είναι στην περίπτωσή του μειονέκτημα.· Κώστας Κρυστάλλης: πέθανε φυματικός στα 26 του χρόνια. Η ποίησή του έχει φρεσκάδα και πηγή του είναι το δημοτικό τραγούδι.
ΚΩΣΤΗΣ ΠΑΛΑΜΑΣ (1859-1943)– ΗΓΕΤΙΚΗ ΦΥΣΙΟΓΝΩΜΙΑ ΤΗΣ «ΓΕΝΙΑΣ ΤΟΥ 1880»:Για 50 – 60 χρόνια είναι η κεντρική μορφή των γραμμάτων μας. Στην αρχή είναιστενά συνδεδεμένος με τον Καμπά και το Δροσίνη. Ο Παλαμάς αργεί να δώσει το 1ο ποιητικότου έργο. Εμφανίζεται μόλις το 1886 με την ποιητική συλλογή «Τραγούδια της Πατρίδοςμου». Το 1889 με τη συλλογή «Ύμνος της Αθήνας» βραβεύεται στον Α΄ Φιλαδέλφειο διαγωνισμό και το 1890 με «Τα μάτια της ψυχής μου» κερδίζει το ίδιο βραβείο για δεύτερηφορά.1895: «Πατρίδες» μία σειρά από 12 άρτια παρνασσιακά σονέτα.1904: «Ασάλευτη ζωή» στη συνθετική αυτή συλλογή είναι συγκεντρωμένα μερικά από τα πιο σημαντικά και χαρακτηριστικά ποιήματα του Κωστή Παλαμά. Η πρώτη ενότητα τηςσυνθετικής αυτής συλλογής είναι οι «ΠΑΤΡΙΔΕΣ». Άλλα ποιήματα που περιλαμβάνονται: «Ηφοινικιά», «Ο Ασκραίος».«Ίαμβοι και ανάπαιστοι» μικρή ποιητική συλλογή, με την οποία ο ποιητής περνάει από τον παρνασσισμό στη σχολή του συμβολισμού (1897). «Ο τάφος» γνωστή ποιητική σύνθεση του Κωστή Παλαμά. Μεγάλα συνθέματα του ποιητή στο κέντρο της ποιητικής του δημιουργίας: «Ο δωδεκάλογος του γύφτου» (1907) και «Η φλογέρα του βασιλιά».
Με αυτές τις συνθέσεις ηνεοελληνική ποίηση παίρνει ολότελα καινούριο διαμέτρημα. Η άνοδος της λογοτεχνικής φυσιογνωμίας του Κωστή Παλαμά πηγαίνει παράλληλα μεμια άνοδο εθνική. Από την ντροπή της ήττας του 1897 και μέσα από τη σκληρή δοκιμασία του Μακεδονικού Αγώνα, οδηγεί προς τη μεταπολίτευση του 1909 (κίνημα στο Γουδί) και τους Βαλκανικούς πολέμους του 1912 – 1913.ΤΡΕΙΣ ΛΥΡΙΚΕΣ ΠΟΙΗΤΙΚΕΣ ΣΥΛΛΟΓΕΣ:1912 «Οι καημοί της λιμνοθάλασσας», «Η πολιτεία και η μοναξιά».1915 «Οι βωμοί». ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΣΥΛΛΟΓΕΣ:«Ο κύκλος των τετράστιχων» και «Οι νύχτες του Φήμιου». Ο ποιητής περιορίζεται στο απέριττο μετρικό σχήμα του τετράστιχου. ΠΕΖΑ ΕΡΓΑ ΤΟΥ: «Ο θάνατος του παλληκαριού» (εκτενές διήγημα) και «Τρισεύγενη» (δράμα). Ο Παλαμάς γράφει και σειρά κριτικών άρθρων, καθώς και για πρόσωπα της παλαιότερης λογοτεχνίας.
ΑΛΛΟΙ ΕΚΠΡΟΣΩΠΟΙ:
1889: Ο Αργύρης στέλνει ποιήματα στον Α΄ Φιλαδέλφειο διαγωνισμό (όπου, βέβαια, βραβεύτηκε ο Κ.Παλαμάς). Το έργο όμως του Εφταλιώτη στην ποίηση είναι ασήμαντο,μπροστά στις πεζογραφικές του δημιουργίες (βλ. παρακάτω).
1889: Ο Αλέξανδρος Πάλλης δημοσιεύει τα «Τραγουδάκια για παιδιά». Το μεγαλύτεροκατόρθωμα του Πάλλη είναι η ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΤΗΣ ΙΛΙΑΔΑΣ ΤΟΥ ΟΜΗΡΟΥ. Και οι δύο προηγούμενοι συνδέονται με στενή φιλία με τον αρχηγό του δημοτικισμού, τον Ψυχάρη.
1895: Είναι η χρονιά του νεοελληνικού σονέτου (πρβλ. «Πατρίδες» του Κ.Παλαμά).
1. Λορέντζος Μαβίλης: δημοσιεύει το 1895 σονέτα με κρυστάλλινη διαφάνεια καιευγενική, αριστοκρατική διάθεση. Ο θάνατός του στον πόλεμο του 1912 απέδειξε τηνανώτερη ηθική του προσωπικότητα. Τεχνοτροπικά ανήκει στην Επτανησιακή Σχολήκαι συγκεκριμένα στους σολωμικούς ποιητές.
2. Ιωάννης Γρυπάρης: το 1895 δημοσιεύει σονέτα. «Σκαραβαίοι» και «Τερρακόττες» σειρά σονέτων του ποιητή. «Ιντερμέδια» και «Ελεγεία» ο Γρυπάρης προσχωρείστην τεχνική του «συμβολισμού». Στο τέλος, θα αφιερωθεί στη μετάφραση τωνέργων του Αισχύλου, όπου μας έδωσε αξιόλογο έργο. Τα πρώτα φανερώματα του συμβολισμού καταγράφονται στα τρία – τέσσερα τελευταίαχρόνια του 19ου αιώνα και οι τάσεις αυτές συσπειρώνονται γύρω από τα περιοδικά:«Διόνυσος» και «Τέχνη».
3. Κωνσταντίνος Χατζόπουλος: κατ’ εξοχήν συμβολιστής ποιητής. Δημοσιεύει 2 ποιητικές συλλογές το 1898 και τις συμπληρώνει πολύ αργότερα με άλλες 2 το 1920. Υπήρξε εκδότης του περιοδικού «Τέχνη».
4. Σπήλιος Πασαγιάννης: «Αντίλαλοι» (1899). Η μοναδική ποιητική του συλλογή. Ηεπίδρασή του είναι αναμφισβήτητη στον Απόστολο Μελαχρινό και στον ΆγγελοΣικελιανό.
5. Μιλτιάδης Μαλακάσης: ασχολείται λίγο με το συμβολισμό. Γνωστά είναι ταμεσολογγίτικα τραγούδια του «Μπαταριάς» και «Τάκης Πλούμας».
6. Λάμπρος Πορφύρας: συμπαθητικός και ευχάριστος ποιητής.
Το ηθογραφικό διήγημα και η πεζογραφία στο τέλος του 19ου αιώνα:
Το περιοδικό που στήριξε το νεοελληνικό ηθογραφικό διήγημα είναι η «Εστία». Ημεταβολή του 1880 ευνοεί τη γέννηση ενός νέου πεζογραφικού είδους, του ΗΘΟΓΡΑΦΙΚΟΥΔΙΗΓΗΜΑΤΟΣ.
1. Δημήτριος Βικέλας: «Λουκής Λάρας» (1879) ο Δ.Βικέλας με το «Λουκή Λάρα»προετοίμασε το έδαφος για το ηθογραφικό διήγημα. Πρόκειται για έργο στομεταίχμιο, ανάμεσα στο παλιό και στο καινούριο, το οποίο άσκησε μεγάλη επίδραση.Ο Βικέλας μας έδωσε αργότερα και μια σειρά από σημαντικά διηγήματα (ξεχωρίζει ο«Παπά – Νάρκισσος»).
2. Γεώργιος Βιζυηνός: θεωρείται πατέρας του ηθογραφικού διηγήματος. Στα διηγήματάτου παρουσιάζει ολοκληρωμένους χαρακτήρες και επιχειρεί να τους ψυχολογήσει σεβάθος. Η γλώσσα του είναι η καθαρεύουσα, όπως συμβαίνει σε κάθε περίπτωση στην πεζογραφία πριν από τον Ψυχάρη, αφήνει όμως στους διαλόγους του μεγάλο μερίδιοστη δημοτική. Αντλεί τα θέματά του από τις αναμνήσεις της παιδικής του ηλικίας καιαπό το περιβάλλον του χωριού του (Βιζύη της Ανατολικής Θράκης). Τα έργα του χαρακτηρίζονται από αυτοβιογραφικά στοιχεία και αφηγηματικό χαρακτήρα.ΓΝΩΣΤΑ ΤΟΥ ΔΙΗΓΗΜΑΤΑ ΕΙΝΑΙ: α) «Το αμάρτημα της μητρός μου», β) «Το μόνοντης ζωής του ταξίδιον», γ)»Μοσκώβ Σελήμ» (το αριστούργημά του) κ.α. Τα τελευταία χρόνια της ζωής του ο Βιζυηνός τα πέρασε διανοητικά ταραγμένα.
3. Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης: ξεκινά με ιστορικά μυθιστορήματα και στη συνέχεια επιδίδεται σε ηθογραφικά διηγήματα. Τα θέματα των διηγημάτων του είναι παρμένααπό την πατρίδα του τη Σκιάθο. Το ύφος του δεν είναι πολύ επιμελημένο και η γλώσσα του είναι εντελώς ιδιότυπη. Τα διηγήματά του είναι σύντομα και περιεκτικά. Χαρακτηριστικά της γραφής του είναι η θρησκευτική πίστη, η εκκλησιαστική σύλληψη του ανθρώπου, η ιερότητα της φύσης, ο ηθογραφικός και ψυχογραφικός χαρακτήρας, η ποιητικότητα, η ιδιότυπη σκιαθίτικη διάλεκτος και η περισσήαφηγηματική τέχνη. «Η φόνισσα» (1903) το κορυφαίο του δημιούργημα.
4. Ανδρέας Καρκαβίτσας (από τα Λεχαινά της Ηλείας): στην αρχή γράφει διηγήματαστην καθαρεύουσα· κατόπιν, με την επίδραση του Ψυχάρη, θα γράψει αποκλειστικάστη δημοτική, με καλοδουλεμένη και έντεχνη γλώσσα και ύφος. ΣΥΛΛΟΓΕΣ ΔΙΗΓΗΜΑΤΩΝ: «Τα λόγια της πλώρης» διηγήματα θαλασσινά. «Παλιές αγάπες». «Ο ζητιάνος» (1896) πρόκειται για μία ρεαλιστική απεικόνιση της κοινωνίας της εποχής. Είναι το συνθετότερο έργο του πεζογράφου, στην έκταση τουμυθιστορήματος.
Στη δεκαετία του 1880 – 90 το ΓΛΩΣΣΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ οξύνεται και πάλι. Εμφανίζεται πια το κίνημα του «δημοτικισμού», του οποίου αδιαμφισβήτητος αρχηγός είναι ο ΨΥΧΑΡΗΣ. Ο Ψυχάρης εγκαινιάζει τη δημοτικιστική κίνηση με το έργο του «ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΟΥ» (1888). Πρόκειται για κάτι ανάμεσα στο λογοτέχνημα και στο δοκίμιο. Έγραψε και μυθιστορήματα, όπως «Το όνειρο του Γιαννίρη». Ιδιαίτερη θέση έχουντα ΠΕΖΟΤΡΑΓΟΥΔΑ του, γραμμένα σε ρυθμική πρόζα.
5. Αλέξανδρος Πάλλης: «Τραγουδάκια για παιδιά» (1889), μετάφραση της Ιλιάδας τουΟμήρου, «Κούφια καρύδια» συλλογή μικρότερων έργων του.
6. Αργύρης Εφταλιώτης (Μυτιλήνη): «Νησιώτικες ιστορίες», «Φυλλάδες τουΓεροδήμου», «Μαζώχτρα» εκτεταμένο αφήγημα, που πλησιάζει τη «Φόνισσα» καιτο «Ζητιάνο».
7. Γρηγόριος Ξενόπουλος: είναι αποκλειστικά πεζογράφος, με αξιόλογη ποσότηταέργου. Επιδίδεται, κυρίως, στο λεγόμενο ΑΣΤΙΚΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ. Το έργο του είναιτεράστιο σε όγκο, κάποιες φορές όμως είναι ποιοτικά άνισο.
8. Ιωάννης Κονδυλάκης: περιγράφει στα λιγοστά του διηγήματα την κρητική ζωή. Γράφει το μυθιστόρημα «Ο Πατούχας».
9. Γιάννης Βλαχογιάννης: ιστοριοδίφης και λογοτέχνης, με ρουμελιώτικα χρωματισμένη γλώσσα. Του χρωστούμε την έκδοση των «Απομνημονευμάτων» του Στρατηγού Μακρυγιάννη.
10. Μ. Μητσάκης: γνήσιος μαθητής του ΝΑΤΟΥΡΑΛΙΣΜΟΥ, ό,τι τον ενδιαφέρει είναι πιοπολύ η περιγραφή, η πιστή απεικόνιση της πραγματικότητας και παράλληλα ηδημιουργία ύφους, που το διακρίνει περισσή επιτήδευση.ΘΕΑΤΡΟ: Η κίνηση της γενιάς του 1880 είχε ευεργετική επίδραση και στο θέατρο. Δημιουργείται το λεγόμενο «ΚΩΜΕΙΔΥΛΛΙΟ», ένα είδος κωμωδίας με παρένθετα τραγούδια, όπου υπάρχουν έντονα ηθογραφικά στοιχεία και η γλώσσα ήταν ΠΡΟΖΑ και ΔΗΜΟΤΙΚΗ. Δημιουργός του είδους θεωρείται ο ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ (με την «Τύχη τηςΜαρούλας»). Αργότερα, έγραψε κι ένα δραματικό ειδύλλιο, τον «Αγαπητικό της βοσκοπούλας».
Καβάφης, Σικελιανός, Καζαντζάκης και η ποίηση ως το 1930:
1. Κ.Π.Καβάφης (1863 – 1933): γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια. Ο Καβάφης, σύγχρονος του Κ.Παλαμά, δημιουργεί μία ποίηση ολότελα διαφορετική. Σπάει τα καθιερωμέναστη γλώσσα, στο στίχο, στα θέματα, και μας επιβάλλεται με τη λιτότητα των εκφραστικών του μέσων. Ο στίχος του είναι μονότροπος, η γλώσσα του πολύ κοντά στον πεζό λόγο, τα ποιήματά του μικρά σε έκταση και ολιγάριθμα. Στοιχείο της ποιητικής του είναι περισσότερο η ΥΠΟΒΟΛΗ και η ΑΠΟΣΙΩΠΗΣΗ. Η Αλεξάνδρεια είναι για τον Καβάφη ένα σύμβολο ΠΟΙΗΤΙΚΟ, ενώ παντού στην ποίησή του υπάρχει ένα βάθος τραγικό, που εκφράζεται με τη μορφή του δραματικού μονολόγου. Η ποίηση του Κ.Καβάφη στάθηκε αινιγματική για τους συγχρόνους του. Μόνο ύστερα από το 1930 αρχίζει να βρίσκει ευρύτερη ανταπόκριση.
2. Άγγελος Σικελιανός (Λευκάδα): λυρική και πλούσια (πληθωρική) προσωπικότητα.«Αλαφροΐσκιωτος» (1909): πρώτη εμφάνιση του ποιητή. Μακρό ποίημα σαν μία λυρική αυτοβιογραφία. Ο Σικελιανός παρουσιάζεται στα έργα του βαθιά ποτισμένος από την αρχαία ελληνική παράδοση και σ’ αυτή αποζητά την εσωτερική του λύτρωση. «Πρόλογος στη ζωή»: γραμμένο στα χρόνια του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου. Ο ποιητής επιχειρεί να αποκτήσει συνείδηση του ποιητικού του εαυτού, απέναντι σε βασικά θέματα της ζωής. Τα μέρη του ποιήματος είναι 5 και τιτλοφορούνται ως εξής Η συνείδηση της γης μου, της φυλής μου, της γυναίκας, της πίστης, της προσωπικής δημιουργίας. «Το Πάσχα των Ελλήνων». «Μήτηρ Θεού». 1920 – 30: ο ποιητής απασχολείται με την πραγματοποίηση των «Δελφικών Εορτών», που τους έδινε κεντρική σημασία. Αργότερα, στρέφεται στη σύνθεση μιας σειράς τραγωδιών, χωρίς παράλληλα να σταματά η καθαρά λυρική του δημιουργία. Οι συνθήκες επίσης του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου και της Γερμανικής Κατοχής του δίνουν έμπνευση για μερικά από τα πιο σημαντικά του ποιήματα. Το 1946 παρουσιάζεται όλη του η ποιητική παραγωγή σε 3 τόμους με τίτλο:«Λυρικός βίος».
3. Νίκος Καζαντζάκης: σύγχρονος του Σικελιανού. Παρουσιάζεται στη λογοτεχνία μας ταπρώτα χρόνια του 20ου αιώνα. Το έργο του είναι πολύπλευρο. Γράφει ποιήματα, δράματα, τραγωδίες, φιλοσοφικά δοκίμια, ταξιδιωτικές εντυπώσεις και μεταφράσεις κορυφαίων έργων της παγκόσμιας λογοτεχνίας (Ιλιάδα, Θεία Κωμωδία, Φάουστ). «Ασκητική»: πολύ συμπυκνωμένο κείμενο, το οποίο περιλαμβάνει τη μεταφυσική πίστη του Νίκου Καζαντζάκη. «Οδύσσεια»: πλατύ επικό ποίημα του Καζαντζάκη σε 24 ραψωδίες (33.333 δεκαεφτασύλλαβοι στίχοι). Παρουσιάζει την περιπλάνηση του Οδυσσέα ως το Νότιο Πόλο, όπου τον βρίσκει ο θάνατος και η εξαΰλωση. Το έργο αυτό αρχίζει από ‘κει που τελειώνει η «Οδύσσεια» του Ομήρου. Γράφει και μια σειρά από μυθιστορήματα α) «Βίος και πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά». β) «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται».γ) «Ο καπετάν Μιχάλης». δ) «Ο φτωχούλης του Θεού».ε) «Αναφορά στο Γκρέκο».στ) «Ο τελευταίος πειρασμός».
4. Κώστας Βάρναλης: ποιητής με αξιόλογη λυρική φλέβα. Η ποίησή του έχει έντονοκοινωνικό χαρακτήρα, χωρίς αυτός να φτωχαίνει το καθαρό ποιητικό αποτέλεσμα.«Το φως που καίει» και «Σκλάβοι πολιορκημένοι».
5. Απόστολος Μελαχρινός: αποζητά τη μουσική και τα στιχουργήματά του σπάνιαξεπερνούν το στάδιο της αναζήτησης.ΜΟΤΙΒΟ ΤΗΣ ΝΟΣΤΑΛΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ – ΠΟΙΗΤΕΣ ΤΟΥ SPLEEN: Οι ποιητές που γεννήθηκαν μετά το 1890 και πρωτοπαρουσιάστηκαν στα χρόνια του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου ή λίγο πριν, έχουν χάσει την πίστη της παλαιότερης γενιάς· και μαζί με την απιστία φέρνουν και μία διάλυση, μία διάθεση φυγής, ένα πνεύμα παρακμής. Στην απελπισία αυτής της ποίησης, κάποιες φορές υπάρχει και μία διάθεση σαρκαστική, η οποία προκαλεί κάποιο νεύρο. ΕΚΠΡΟΣΩΠΟΙ: Ρώμος Φιλύρας, Κώστας Ουράνης. Ναπολέων Λαπαθιώτης, Μήτσος Παπανικολάου ακόμη πιο απαισιόδοξοι και απελπισμένοι.· Τέλλος Άγρας: στα τελευταία του ποιήματα διαφαίνεται κάτι σαν αλλαγή ή απαλλαγή από τη θλιμμένη και μουντή ποιητική ατμόσφαιρα όλων των προηγούμενων δημιουργών.
ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΥΤΙΚΟΤΕΡΟΣ ΤΥΠΟΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΑΣ:· Κώστας Καρυωτάκης: 32 ετών ο ποιητής αυτοκτονεί στην Πρέβεζα, όπου ήταν διορισμένος υπάλληλος. Στα ποιήματά του διακρίνονται η ανία, η διάλυση, ηαπογοήτευση, η τραγική ενάργεια και η βαθύτατη πικρία. Όλα, τελικά, καταλήγουν σ’ένα σαρκασμό, ο οποίος όμως καθίσταται ανίκανος να φέρει τη λύτρωση. ΕΡΓΑ ΤΟΥ: «Ο πόνος του ανθρώπου και των πραγμάτων», «Νηπενθή», «Ελεγεία καισάτιρες». (Νηπενθής = ο απαλλαγμένος από το πένθος).· Τάκης Παπατσώνης: είναι εντελώς έξω από το προηγούμενο κλίμα. Το έργο του έχει μία σταθερή βάση, την ΠΙΣΤΗ (θρησκευτική, αλλά και σε αξίες ή και έννοιες). Η ποίηση πια, στα υστερότερα χρόνια, θα οδηγηθεί σε καινούρια ανανέωση (πρβλ.παρακάτω: «η γενιά του 1930»).
Οι πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα. Γλωσσικό και Εκπαιδευτικό ζήτημα.
Πεζογραφία:
1897: Ο ατυχής πόλεμος της Ελλάδας προκάλεσε μία ορμή και μία έφεση γιαανανέωση. Αυτά εκφράστηκαν με το Μακεδονικό Αγώνα, τους αγώνες στην Κρήτη, το κίνημα στο Γουδί (1909) και με την πολιτική μεγαλοφυΐα του Ελευθερίου Βενιζέλου. Στον πνευματικό τομέα χαρακτηριστική είναι η εξέλιξη που παίρνει τα χρόνια αυτά το ΓΛΩΣΣΙΚΟ και το ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ.
1903: ιδρύεται ο «Νουμάς», το περιοδικό που έγινε το βήμα των δημοτικιστών. Στα 1905 ιδρύεται η εταιρεία «Εθνική γλώσσα».Το γλωσσικό ζήτημα μπλέκεται με το εκπαιδευτικό πρόβλημα. Τίθεται το θέμα του«εκπαιδευτικού δημοτικισμού».· Φώτης Φωτιάδης: πρωτοπόρος της εκπαιδευτικής αναγέννησης. ΕΡΓΟ ΤΟΥ: «Το γλωσσικό ζήτημα και η εκπαιδευτική μας αναγέννηση». Τα ίδια χρόνια σπουδάζουν στη Γερμανία τρεις άνθρωποι, οι οποίοι θα αγωνιστούν και θα εφαρμόσουν τον «εκπαιδευτικό δημοτικισμό». Στην Ελλάδα, το 1909, ιδρύουν τον «ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΟΜΙΛΟ», κίνηση αποφασιστική για την προπαρασκευή της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης.ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΓΛΗΝΟΣ, ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΔΕΛΜΟΥΖΟΣ, ΜΑΝΟΛΗΣ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ.· Ο Δημήτριος Γληνός ήρθε σε σύγκρουση αργότερα με τους άλλους δύο και αναζήτησε λύσεις στην αριστερή ιδεολογία και στην πολιτική.· Ο Αλέξανδρος Δελμούζος είναι περισσότερο εκπαιδευτικός.· Ο Μανόλης Τριανταφυλλίδης είναι επιστήμονας – γλωσσολόγος και επιχειρεί να βάλει τάξη στη διδασκαλία της δημοτικής στο σχολείο.
1917: Η επαναστατική κυβέρνηση του Ελευθερίου Βενιζέλου (μετά το κίνημα της Εθνικής Άμυνας) εισάγει την ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ. ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΙΣΜΟΥ ΜΕ ΤΑΣΗ «ΕΛΛΗΝΟΚΕΝΤΡΙΚΗ»:· Περικλής Γιαννόπουλος.· Ίων Δραγούμης («Μαρτύρων και ηρώων αίμα» για το Μακεδονικό Αγώνα).·
Πηνελόπη Δέλτα: σειρά αφηγημάτων για παιδιά.ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ (στις 2 πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα):· Κωνσταντίνος Χατζόπουλος: πρόκειται για τον εκδότη του περιοδικού «Τέχνη», πουτον γνωρίσαμε ως κατ’ εξοχήν συμβολιστή ποιητή. ΠΕΖΑ ΤΟΥ: «Πύργος του Ακροποτάμου» (μυθιστόρημα για την ξεπεσμένη ζωή της ελληνικής επαρχίας). «Φθινόπωρο» (εισαγωγή του συμβολισμού και στην πεζογραφία).·
Κωνσταντίνος Θεοτόκης: ξεκινά με σύντομα διηγήματα, όπου κυριαρχεί η ηθογραφία και ο ρεαλισμός. ΠΕΖΑ ΤΟΥ: «Οι σκλάβοι στα δεσμά τους» (προβάλλονται οι σοσιαλιστικές του θέσεις). «Ο κατάδικος», «Η ζωή και ο θάνατος του Καραβέλα». Και οι δύο παραπάνω πεζογράφοι συνεχίζουν και ξεπερνούν την παράδοση της ηθογραφίας και στρέφουν τα ενδιαφέροντά τους σε θέματα κοινωνικά και ψυχογραφικά.
Κώστας Παρορίτης, Πέτρος Πικρός, Πλάτων Ροδοκανάκης, Δημοσθένης Βουτυράς (πλήθος διηγήματα για τους απόκληρους στις φτωχογειτονιές των σύγχρονων αστικών κέντρων), Νίκος Καζαντζάκης.
ΘΕΑΤΡΟ: Ανανεωτική προσπάθεια επιχειρείται και στο ΘΕΑΤΡΟ. Επίδραση του νατουραλισμού,του Ίψεν και καλλιέργεια της δημοτικής. (Ίψεν: Νορβηγός θεατρικός συγγραφέας, του οποίου το έργο επηρέασε την παγκόσμια θεατρική εξέλιξη).·
Κ.Παλαμάς: «Τρισεύγενη» (δράμα).· Γιάννης Καμπύσης.· Κώστας Χρηστομάνος (ίδρυση «Νέας Σκηνής»).· Θωμάς Οικονόμου (ίδρυση «Βασιλικού Θεάτρου»).
Γρηγόριος Ξενόπουλος: μας κληροδότησε μεγάλη ποσότητα θεατρικής παραγωγής. Τα θεατρικά του έργα είναι, όπως και τα μυθιστορήματά του (πρβλ. παραπάνω: αστικό μυθιστόρημα), άνισα (δηλαδή η ποσότητα δε συμβαδίζει με την ποιότητά τους). Το αρτιότερο θεατρικό του έργο είναι «Το μυστικό της κοντέσσας Βαλέραινας».·
Παντελής Χορν: είναι αποκλειστικά θεατρογράφος. Γνωστό του έργο «Τοφιντανάκι».·
Σπύρος Μελάς: «Θέατρο Τέχνης» (ίδρυση το 1925).·
Το 1932 ιδρύεται το «Εθνικό Θέατρο».· Κορυφαίες πρωταγωνίστριες της εποχής: Μαρίκα Κοτοπούλη και Κυβέλη (Ανδριανού).
ΚΡΙΤΙΚΗ: Ποιητές και πεζογράφοι της εποχής γράφουν κριτικές σε περιοδικά, όπως στο «Νουμά» και στα «Παναθήναια» (π.χ. ο Κ.Παλαμάς). Επίσης, κριτικές παρουσιάζονται στα περιοδικά «Τέχνη», «Εικονογραφημένη Εστία» και «Νέα Ζωή» (στην Αλεξάνδρεια).· Ιωάννης Αποστολάκης: 1ος καθηγητής της νέας ελληνικής λογοτεχνίας στο Α.Π.Θ. Υποστηρικτής του Σολωμού και επικριτής του Κ.Παλαμά.· Φώτος Πολίτης: επικριτής του Παλαμά· συμβολή στο θέατρο. ΟΜΑΔΑ ΝΕΩΝ ΠΟΙΗΤΩΝ ΤΟΥ 1920: Τέλλος Άγρας, Κλέων Παράσχος, Λέων Κουκούλας, Άλκης Θρύλος (ψευδώνυμο της Ελένης Ουράνη), Ι.Μ.Παναγιωτόπουλος, Πέτρος Χάρης, Αιμίλιος Χουρμούζιος.
Η γενιά του 1930.
Ποίηση και πεζογραφία:
ΠΟΙΗΣΗ: Η ποίηση μετά το 1930 ανανεώνεται ριζικά και αποκτά νέα τεχνοτροπία. Η αρχή τηςανανέωσης γίνεται με την ποιητική συλλογή «Στροφή» του Γιώργου Σεφέρη. Πρόκειται για πραγματική στροφή της λογοτεχνικής και ειδικότερα της ποιητικής δημιουργίας προς έναν πλούτο γεμάτο νέους εκφραστικούς τρόπους.
1. Γιώργος Σεφέρης:1932: «Στέρνα» ποιητική συλλογή.1935: «Μυθιστόρημα» ποιητική σε ελεύθερο στίχο, χωρίς μέτρο καιομοιοκαταληξία. 1940: «Τετράδιο Γυμνασμάτων». 1940: «Ημερολόγιο Καταστρώματος Α΄» εκφράζεται η αγωνία και η προσμονή,λίγο πριν τον πόλεμο. 1945: «Ημερολόγιο Καταστρώματος Β΄» εκφράζονται οι πικρές εμπειρίες του πολέμου, κυρίως στη Μέση Ανατολή (όπου βρισκόταν ο ποιητής με την εξόριστη ελληνική κυβέρνηση). «Κύπρον ου μ’ εθέσπισεν», «Τρία κρυφά ποιήματα». Στις μεταπολεμικές του συλλογές η ποιητική του ματιά βαθαίνει ολοένα και περισσότερο (πρβλ. «Κίχλη» - 1947 ). Είναι ένας από τους δύο ποιητές μας που τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1963 (ο δεύτερος είναι Οδυσσέας Ελύτης, το 1979).
2. Ανδρέας Εμπειρίκος: χαρακτηριστικός εκπρόσωπος του ελληνικού ποιητικού υπερρεαλισμού.«Υψικάμινος» (1935) γραμμένη με τη μέθοδο της «αυτόματης γραφής», χωρίς κανένα λογικό ειρμό.
3. Νίκος Εγγονόπουλος: χαρακτηριστικός εκπρόσωπος του υπερρεαλισμού (στην ποίηση και στη ζωγραφική). «Μπολιβάρ» υπερρεαλιστική ποιητική σύνθεση στα χρόνια της Κατοχής.
4. Οδυσσέας Ελύτης: ο ποιητής το 1979 βραβεύτηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας. Η ποίησή του είναι πλημμυρισμένη από φως κι από Αιγαίο. Είναι «ο ποιητής του Αιγαίου». «Άσμα ηρωικό και πένθιμο για το χαμένο ανθυπολοχαγό της Αλβανίας» (1940). «Άξιον εστί» συνθετική και πολύφωνη ποιητική δημιουργία (1959).
5. Νίκος Καββαδίας – Αλέξανδρος Μπάρας: πρόκειται για ποιητές οι οποίοι συνεχίζουν τη γραμμή του Ουράνη και του Καρυωτάκη (νοσταλγική – απαισιόδοξη ποίηση – μοτίβο του spleen), συνδυάζοντας εμπειρίες και από τον Καβάφη.
6. Νικηφόρος Βρεττάκος: ζήτησε να υπηρετήσει με την ποίησή του την πολιτική και κοινωνική σκοπιμότητα, αλλά έχει και κορυφαίες στιγμές λυρικής αίσθησης της φύσης και θρησκευτικότητας. «Το ταξίδι του Αρχαγγέλου» συνθετικό ποιητικό επίτευγμα.
7. Γιάννης Ρίτσος: υπηρέτησε την πολιτική και κοινωνική ευαισθησία της έμπνευσής του. Γνωστές είναι οι πολιτικές του πεποιθήσεις και η συμπάθειά του για τον αριστερό χώρο.
8. Γ.Θ. Βαφόπουλος (Θεσσαλονίκη): στην αρχή επηρεάζεται από τον Καρυωτάκη, αλλά αργότερα βρίσκει τρόπο προσωπικής έκφρασης. Η ποίησή του έχει έντονο μεταφυσικό χαρακτήρα. «Το δάπεδο» μεταπολεμική συλλογή του. ΕΛΑΣΣΟΝΕΣ ΠΟΙΗΤΕΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ «ΝΕΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ»: Γιώργος Σαραντάρης, Αλέξανδρος Μάτσας, Δ. Αντωνίου.· Νίκος Γκάτσος: «Αμοργός» αργοπορημένη κι απροσδόκητη, πλην όμως ανανεωμένη εμφάνιση του υπερρεαλισμού στα χρόνια της εχθρικής κατοχής.
ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ: Η πεζογραφία της περιόδου αυτής δοκίμασε να εκφραστεί με το κατ’ εξοχήν σύγχρονο μέσο, το ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ, ζητώντας παράλληλα μία ανανέωση στο ύφος και στη γλώσσα. Ο Α’ Παγκόσμιος πόλεμος και η Μικρασιατική καταστροφή αποτύπωσαν έντονα τη σφραγίδα τους στην πεζογραφία, όπως άλλωστε και στην ποίηση.
1. Φώτης Κόντογλου: Είναι πεζογράφος και αγιογράφος.«Pedro Cazas» (1922) ιδιότυπο ύφος και ζωηρά χρωματισμένη γλώσσα.
2. Θράσος Καστανάκης: κατάγεται από την Πόλη και είναι θρεμμένος στο Παρίσι. Έγραψε μυθιστορήματα και μερικά διηγήματα, με δύναμη και ικανότητα ψυχογραφική. «Πρίγκιπες» (1924) μυθιστόρημα εσωτερικής ανάλυσης.
3. Στρατής Μυριβήλης: από τους «δυνατότερους» πεζογράφους της γενιάς του 1930.Δημοσιεύει μερικά διηγήματα στη Μυτιλήνη.1924 και 1930 παρουσιάζει την 1η και 2η έκδοση αντίστοιχα της «Ζωής εν τάφω». Πρόκειται για ένα είδος προσωπικού ημερολογίου (ο συγγραφέας είχε λάβει μέρος στον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο και στη Μικρασιατική εκστρατεία). «Η δασκάλα με τα χρυσά μάτια» καταστάσεις και άνθρωποι μετά τον πόλεμο. «Ο Βασίλης ο Αρβανίτης» ένας λαϊκός άνθρωπος, γεμάτος ομορφιά και ορμή,φτάνει στην ύβρη και στην καταστροφή.
4. Ηλίας Βενέζης (από τις Κυδωνιές της Μικράς Ασίας): έζησε τα χρόνια του πολέμου και της καταστροφής. «Το νούμερο 31328» μυθιστορηματική μαρτυρία της αιχμαλωσίας του συγγραφέα. «Γαλήνη» οι εμπειρίες των μικρασιατών προσφύγων και ο αγώνας τους να ριζώσουν στη νέα τους πατρίδα. «Αιολική Γη» αναμνήσεις από την παιδική ηλικία του συγγραφέα στη χαμένη μικρασιατική πατρίδα.
5. Κοσμάς Πολίτης: τα πρώτα του μυθιστορήματα πλέκονται γύρω από μία ερωτικήιστορία. «Eroica» το αρτιότερο μυθιστόρημά του. Πετυχημένη ψυχογραφική εικόνα τηςεφηβείας. «Το Γυρί», «Στου Χατζηφράγκου» προσωπικές αναμνήσεις του συγγραφέα από την Πάτρα και τη Σμύρνη.
6. Γιώργος Θεοτοκάς: από τους πιο σημαντικούς πεζογράφους της εποχής. Λαγαρός (=διαυγής, καθαρός) στο στοχασμό και το ύφος του.«Ελεύθερο Πνεύμα».«Αργώ», «Λεωνής» διαμάχες της νεολαίας στα χρόνια του μεσοπολέμου και εφηβικές αναμνήσεις της Μικρασιατικής καταστροφής. Σημαντικό το έργο του στο θέατρο και στο δοκίμιο.«Αμερική», «Άγιο Όρος» οδοιπορικά (το 2ο ειδικά είναι εξαιρετικής ποιότητας).
7. Μιχάλης Καραγάτσης: είναι ο πολυγραφότερος της συγκεκριμένης γενιάς πεζογράφων. Χαρακτηριστικό του το στοιχείο του σεξουαλικού, αλλά ο ηδονισμός του οδηγεί τους ήρωές του στην καταστροφή. Χαρακτηριστικό του επίσης ο νατουραλισμός, κάποτε και ο κυνισμός. Το έργο του ως προς τη σχέση ποσότητας –ποιότητας είναι άνισο, με την ποσότητα να υπερτερεί κατά πολύ (πρβλ. Γρηγόριος Ξενόπουλος).«Ο κίτρινος φάκελος».
8. Θανάσης Πετσάλης: «Μαρία Πάρνη» 3 διαδοχικά μυθιστορήματα· η ιστορία και η εξέλιξη μιας μεγαλοαστικής οικογένειας. «Καμπάνα της Αγίας – Τριάδας», «Μαυρόλυκοι» μυθιστορηματική απεικόνιση των περιπετειών της φυλής μας, εξαιτίας της έντασης που προκάλεσε η εχθρική κατοχή.
9. Άγγελος Τερζάκης: περιγράφει χαρακτήρες της μικροαστικής ζωής. Ιστορικό μυθιστόρημα: «Η Πριγκιπέσσα Ιζαμπώ» η Φραγκοκρατία του 13ου αιώνα στην Πελοπόννησο. Είναι ο πιο φιλοσοφικά ανήσυχος της γενιάς του (διευθυντής του περιοδικού «Εποχές»). Έγραψε δοκίμια, κριτικές μελέτες και ασχολήθηκε με το θέατρο.
10. Παντελής Πρεβελάκης: είναι ο νεότερος από τους πεζογράφους της γενιάς του 1930. Κατάγεται από το Ρέθυμνο της Κρήτης. «Χρονικό μιας πολιτείας» η ιστορία του Ρεθύμνου, της γενέθλιας πόλης του συγγραφέα. «Κρητικός» ποιητική τριλογία· ιστορικό πλαίσιο της Κρήτης στο β΄ μισό του 19ου αιώνα και οι αγώνες του νησιού για την ελευθερία. Ο Πρεβελάκης είναι συνειδητός λογοτέχνης και φροντίζει ιδιαίτερα τη γλώσσα και το ύφος.
ΕΛΑΣΣΟΝΕΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ:
1. Στρατής Δούκας: «Ιστορία ενός αιχμαλώτου» (1929).
2. Λουκής Ακρίτας: «Αρματωμένοι εμπειρίες από το Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο και την Αλβανία.
3. Γιάννης Μπεράτης: «Πλατύ ποτάμι» εμπειρίες από το Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο και την Αλβανία.
4. Γ. Άμποτ: «Γη και νερό» η ζωή των λεπρών στην ερημόνησο Σπιναλόγκα.«Δημήτριος Γαβριήλ» Έλληνες που σταδιοδρομούν στο εξωτερικό.
ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ:
Ένας όμιλος νέων λογοτεχνών, γύρω από ένα αξιόλογο περιοδικό, τις «Μακεδονικές Ημέρες», προσφέρει πολλά στην ανανέωση της πεζογραφίας. Χαρακτηριστικό των εν λόγω λογοτεχνών η ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΑ.
1. Στέλιος Ξεφλούδας: εκφράζεται με τον τρόπο του «εσωτερικού μονολόγου» και μένει σ’αυτόν σ’ όλο του το έργο.
2. Άλκης Γιαννόπουλος: στράφηκε στο διήγημα και επιδίωξε να το ανανεώσει εσωτερικά.
3. Γ. Δέλιος: πεζογράφος χαμηλών εσωτερικών τόνων (4 μυθιστορήματα και πολλά διηγήματα).
4. Νίκος Γ. Πεντζίκης: ο νεότερος όλων. Υπήρξε και ζωγράφος.
5. Π. Σπανδωνίδης, Γ. Θέμελης, Γ.Θ. Βαφόπουλος και Ζωή Καρέλλη (όλοι από τον κύκλο του περιοδικού «Μακεδονικές Ημέρες»). Όλοι οι πεζογράφοι της γενιάς του 1930 παρουσιάστηκαν στα δέκα χρόνια ως τον πόλεμο του 1940. Μέσα σ’ αυτή τη δεκαετία έδωσαν, οι πιο πολλοί, και τα αντιπροσωπευτικότερα έργα τους.· Τ. Αθανασιάδης: εμφανίζεται ως πεζογράφος μέσα στα χρόνια της Κατοχής. Το έργο του συνδέεται οργανικά με τη γενιά του 1930. «Πάνθεοι» μυθιστόρημα μετά τον πόλεμο· η ελληνική αστική κοινωνία στα 40 πρώτα χρόνια του 20ου αιώνα.
1. Αντώνιος Μάτεσης: κλασικιστικές ανακρεόντειες μιμήσεις (=είδος εύθυμης λυρικήςποίησης που τραγουδάει το κρασί, τον έρωτα κι άλλες απολαύσεις μέσα σ’ ένα ήρεμο,θελκτικό φυσικό περιβάλλον) ή απλός λυρισμός, όπως τα νεανικά ποιήματα του Σολωμού. 1ο κοινωνικό – ηθογραφικό θεατρικό έργο με τον τίτλο: «Βασιλικός».
2. Γεώργιος Τερτσέτης: διετέλεσε βιβλιοφύλακας της Βουλής στην Αθήνα. Πρόκειται γιατο δικαστή που αρνήθηκε να υπογράψει την καταδικαστική απόφαση για το Θ.Κολοκοτρώνη. Συγγραφέας των απομνημονευμάτων του μεγάλου οπλαρχηγού. Κρατά ζωντανή την παράδοση του Σολωμού στην αρχαΐζουσα οθωνική πρωτεύουσα και είναι ο κατ’ εξοχήν εκπρόσωπος της πεζογραφίας της εφτανησιώτικης σχολής.
3. Ανδρέας Λασκαράτος (κεφαλλονίτης και μαθητής του Σολωμού): έχει σατιρική φλέβα και αξιοποιεί την καυστική σάτιρα του Σολωμού. Γράφει ποιήματα και πεζά. Ο Α.Λασκαράτος θεωρείται εξωσολωμικός, όπως και ο Α.Κάλβος και ο Αριστοτέλης Βαλαωρίτης. Από τα πεζά του σημαντικότερα θεωρούνται «Τα μυστήρια της Κεφαλλονιάς», οι «Χαρακτήρες» και η «Αυτοβιογραφία».
4. Ιούλιος Τυπάλδος (μαθητής του Σολωμού): λυρικός, με ρομαντισμό αβρό καιευγενικό ιδανισμό. Θυμίζει το Σολωμό της Α΄ κερκυραϊκής περιόδου. Η καλύτερηδημιουργία του είναι η «Ελευθερωμένη Ιερουσαλήμ», μετάφραση του έργου του Τάσσο.
5. Ιάκωβος Πολυλάς: έκδοση των ποιημάτων του Σολωμού και θαυμάσια προλεγόμενα,τα οποία προτάσσονται στην έκδοση αυτή. Μας έδωσε επίσης εξαίρετες μεταφράσεις από τον Όμηρο και το Σαίξπηρ.
6. Γεράσιμος Μαρκοράς: είναι αποκλειστικά ποιητής. Σώζει την παράδοση του Σολωμούκαι προσέχθηκε ιδιαίτερα από τη νέα αθηναϊκή σχολή και κυρίως από τον Κωστή Παλαμά. Έργα του «Ποιητικά έργα», «Μικρά ταξίδια». «Όρκος» (1875) το κορυφαίο ποίημά του σε ομοιοκατάληκτα 15σύλλαβα δίστιχα. Θεωρείται άξια συνέχεια του σολωμικού «Κρητικού» και των «Ελεύθερων Πολιορκημένων» (Β΄ σχεδίασμα).
7. Αριστοτέλης Βαλαωρίτης (από τη Λευκάδα): κινείται προς το ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ και το ΓΑΛΛΙΚΟ ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟ, παρά προς το Σολωμό και τα ιδανικά της σχολής του. Γράφει στιβαρή «αρματολική ποίηση». Έργα του «Βλαχάβας», «Κυρά Φροσύνη».«Φωτεινός» το ωριμότερο έργο του, το οποίο όμως έμεινε ατελείωτο, γιατί τον ποιητή σταμάτησε ο θάνατος. ΣΗΜΕΙΩΣΗ:Ο «Όρκος» του Γεράσιμου Μαρκορά και ο «Φωτεινός» του Αριστοτέλη Βαλαωρίτη είναι τα 2 κορυφαία ποιήματα της Εφτανησιακής Σχολής. Στην ίδια σχολή ανήκει και ο μεταγενέστερος Λορέντζος Μαβίλης (επίσης ο Σπ. Μελισσηνός, ο Αντ. Μανούσσος και ο Γ. Καλοσγούρος). Στην Αθήνα ετοιμάζεται η ΜΕΤΑΒΟΛΗ του 1880, αυτή που θα ανανεώσει το νεοελληνικό στίχο και θα ενοποιήσει την εφτανησιώτικη με την αθηναϊκή παράδοση.
Η γενιά του 1880.
Ο Παλαμάς και οι σύγχρονοί του: 1877: ο φιλολογικός σύλλογος «Παρνασσός» προκηρύσσει ποιητικό διαγωνισμό. Ο Εμμανουήλ Ροΐδης, άνθρωπος που διέθετε κριτική οξυδέρκεια και ήταν ικανός να οσφραίνεται το καινούριο, υποστηρίζει ότι η εποχή δεν ήταν ευνοϊκή για ποίηση. Ο Άγγελος Βλάχος αμύνεται υπέρ των παραδομένων ποιητικών φωνών. Παρουσιάζεται λοιπόν ως αντιπρόσωπος του πνεύματος της παλαιότερης γενιάς. Δημιουργείται διαμάχη στους λογοτεχνικούς κύκλους.
Εμμανουήλ Ροΐδης: είναι αναθρεμμένος στο εξωτερικό. Η προσφορά του στην καθαυτό λογοτεχνία δεν είναι μεγάλη. Έργο της νεότητάς του «Πάπισσα Ιωάννα» (ιστορικό μυθιστόρημα). Γράφει και ΔΙΗΓΗΜΑΤΑ στο τέλος της ζωής του. Είναι εξαιρετικός ΚΡΙΤΙΚΟΣ. Το 1888 θα είναι ο πρώτος που θα χαιρετίσει το «ΤΑΞΙΔΙ»του Ψυχάρη και αργότερα θα ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΕΙ ΤΗ ΔΗΜΟΤΙΚΗ σε μία γλωσσική του μελέτη με τον τίτλο «ΕΙΔΩΛΑ». Στη διαμάχη που δημιουργήθηκε με τον Άγγελο Βλάχο (1877), οι ΝΕΟΤΕΡΟΙ, πήραν τομέρος του Ροΐδη. Αποζητούσαν μία απομάκρυνση από τα καθιερωμένα και μία αλλαγή. Συσπειρώθηκαν γύρω από 2 σατιρικά και μαχητικά περιοδικά: «Ραμπαγάς» και «Μηχάνεσαι».1880 Χρονολογία σταθμός: ο Νίκος Καμπάς και ο Γεώργιος Δροσίνης εκδίδουν 2ποιητικές συλλογές, «Στίχοι» και «Ιστοί αράχνης» (αντίστοιχα). Είναι η πρώτη εμφάνιση της γενιάς του 1880. Αφήνεται η ρομαντική εξεζητημένη μεγαληγορία και οι νέοι ποιητές, με οδηγό τη γαλλική σχολή του «παρνασσισμού» (φορμαλιστική ποίηση), προσανατολίζονται σε θέματα οικειότερα, καθημερινά και τετριμμένα, ενώ ταυτόχρονα φροντίζουν το στίχο και τη μορφή των ποιημάτων τους. Επίσης, δέχονται στην ποίηση πέρα ως πέρα τη δημοτική γλώσσα.·
Νίκος Καμπάς: δεν προχώρησε πέρα από την πρώτη του συλλογή. Έφυγε στην Αίγυπτο κι αφοσιώθηκε στα νομικά.·
Γεώργιος Δροσίνης: δεν εισχώρησε ποτέ σε ποιητικό βάθος. Ποιητικές του συλλογές «Ειδύλλια», «Φωτερά σκοτάδια», «Κλειστά βλέφαρα». Από τους άλλους περίπου σύγχρονους ποιητές, οι λίγο πρεσβύτεροι μένουν σ’ ένα μεταίχμιο, χωρίς να προχωρούν στην αλλαγή: π.χ. ο Γεώργιος Βιζυηνός (εδώ ως ποιητής), οΑριστομένης Προβελέγγιος, ο Ιωάννης Παπαδιαμαντόπουλος (στη Γαλλία ως Jean Moreas).· Ιωάννης Πολέμης: σπάνια ξεπερνά το κοινότυπο και την πεζολογία. Η ποίησή του είναι ΕΥΚΟΛΗ, κι αυτό είναι στην περίπτωσή του μειονέκτημα.· Κώστας Κρυστάλλης: πέθανε φυματικός στα 26 του χρόνια. Η ποίησή του έχει φρεσκάδα και πηγή του είναι το δημοτικό τραγούδι.
ΚΩΣΤΗΣ ΠΑΛΑΜΑΣ (1859-1943)– ΗΓΕΤΙΚΗ ΦΥΣΙΟΓΝΩΜΙΑ ΤΗΣ «ΓΕΝΙΑΣ ΤΟΥ 1880»:Για 50 – 60 χρόνια είναι η κεντρική μορφή των γραμμάτων μας. Στην αρχή είναιστενά συνδεδεμένος με τον Καμπά και το Δροσίνη. Ο Παλαμάς αργεί να δώσει το 1ο ποιητικότου έργο. Εμφανίζεται μόλις το 1886 με την ποιητική συλλογή «Τραγούδια της Πατρίδοςμου». Το 1889 με τη συλλογή «Ύμνος της Αθήνας» βραβεύεται στον Α΄ Φιλαδέλφειο διαγωνισμό και το 1890 με «Τα μάτια της ψυχής μου» κερδίζει το ίδιο βραβείο για δεύτερηφορά.1895: «Πατρίδες» μία σειρά από 12 άρτια παρνασσιακά σονέτα.1904: «Ασάλευτη ζωή» στη συνθετική αυτή συλλογή είναι συγκεντρωμένα μερικά από τα πιο σημαντικά και χαρακτηριστικά ποιήματα του Κωστή Παλαμά. Η πρώτη ενότητα τηςσυνθετικής αυτής συλλογής είναι οι «ΠΑΤΡΙΔΕΣ». Άλλα ποιήματα που περιλαμβάνονται: «Ηφοινικιά», «Ο Ασκραίος».«Ίαμβοι και ανάπαιστοι» μικρή ποιητική συλλογή, με την οποία ο ποιητής περνάει από τον παρνασσισμό στη σχολή του συμβολισμού (1897). «Ο τάφος» γνωστή ποιητική σύνθεση του Κωστή Παλαμά. Μεγάλα συνθέματα του ποιητή στο κέντρο της ποιητικής του δημιουργίας: «Ο δωδεκάλογος του γύφτου» (1907) και «Η φλογέρα του βασιλιά».
Με αυτές τις συνθέσεις ηνεοελληνική ποίηση παίρνει ολότελα καινούριο διαμέτρημα. Η άνοδος της λογοτεχνικής φυσιογνωμίας του Κωστή Παλαμά πηγαίνει παράλληλα μεμια άνοδο εθνική. Από την ντροπή της ήττας του 1897 και μέσα από τη σκληρή δοκιμασία του Μακεδονικού Αγώνα, οδηγεί προς τη μεταπολίτευση του 1909 (κίνημα στο Γουδί) και τους Βαλκανικούς πολέμους του 1912 – 1913.ΤΡΕΙΣ ΛΥΡΙΚΕΣ ΠΟΙΗΤΙΚΕΣ ΣΥΛΛΟΓΕΣ:1912 «Οι καημοί της λιμνοθάλασσας», «Η πολιτεία και η μοναξιά».1915 «Οι βωμοί». ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΣΥΛΛΟΓΕΣ:«Ο κύκλος των τετράστιχων» και «Οι νύχτες του Φήμιου». Ο ποιητής περιορίζεται στο απέριττο μετρικό σχήμα του τετράστιχου. ΠΕΖΑ ΕΡΓΑ ΤΟΥ: «Ο θάνατος του παλληκαριού» (εκτενές διήγημα) και «Τρισεύγενη» (δράμα). Ο Παλαμάς γράφει και σειρά κριτικών άρθρων, καθώς και για πρόσωπα της παλαιότερης λογοτεχνίας.
ΑΛΛΟΙ ΕΚΠΡΟΣΩΠΟΙ:
1889: Ο Αργύρης στέλνει ποιήματα στον Α΄ Φιλαδέλφειο διαγωνισμό (όπου, βέβαια, βραβεύτηκε ο Κ.Παλαμάς). Το έργο όμως του Εφταλιώτη στην ποίηση είναι ασήμαντο,μπροστά στις πεζογραφικές του δημιουργίες (βλ. παρακάτω).
1889: Ο Αλέξανδρος Πάλλης δημοσιεύει τα «Τραγουδάκια για παιδιά». Το μεγαλύτεροκατόρθωμα του Πάλλη είναι η ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΤΗΣ ΙΛΙΑΔΑΣ ΤΟΥ ΟΜΗΡΟΥ. Και οι δύο προηγούμενοι συνδέονται με στενή φιλία με τον αρχηγό του δημοτικισμού, τον Ψυχάρη.
1895: Είναι η χρονιά του νεοελληνικού σονέτου (πρβλ. «Πατρίδες» του Κ.Παλαμά).
1. Λορέντζος Μαβίλης: δημοσιεύει το 1895 σονέτα με κρυστάλλινη διαφάνεια καιευγενική, αριστοκρατική διάθεση. Ο θάνατός του στον πόλεμο του 1912 απέδειξε τηνανώτερη ηθική του προσωπικότητα. Τεχνοτροπικά ανήκει στην Επτανησιακή Σχολήκαι συγκεκριμένα στους σολωμικούς ποιητές.
2. Ιωάννης Γρυπάρης: το 1895 δημοσιεύει σονέτα. «Σκαραβαίοι» και «Τερρακόττες» σειρά σονέτων του ποιητή. «Ιντερμέδια» και «Ελεγεία» ο Γρυπάρης προσχωρείστην τεχνική του «συμβολισμού». Στο τέλος, θα αφιερωθεί στη μετάφραση τωνέργων του Αισχύλου, όπου μας έδωσε αξιόλογο έργο. Τα πρώτα φανερώματα του συμβολισμού καταγράφονται στα τρία – τέσσερα τελευταίαχρόνια του 19ου αιώνα και οι τάσεις αυτές συσπειρώνονται γύρω από τα περιοδικά:«Διόνυσος» και «Τέχνη».
3. Κωνσταντίνος Χατζόπουλος: κατ’ εξοχήν συμβολιστής ποιητής. Δημοσιεύει 2 ποιητικές συλλογές το 1898 και τις συμπληρώνει πολύ αργότερα με άλλες 2 το 1920. Υπήρξε εκδότης του περιοδικού «Τέχνη».
4. Σπήλιος Πασαγιάννης: «Αντίλαλοι» (1899). Η μοναδική ποιητική του συλλογή. Ηεπίδρασή του είναι αναμφισβήτητη στον Απόστολο Μελαχρινό και στον ΆγγελοΣικελιανό.
5. Μιλτιάδης Μαλακάσης: ασχολείται λίγο με το συμβολισμό. Γνωστά είναι ταμεσολογγίτικα τραγούδια του «Μπαταριάς» και «Τάκης Πλούμας».
6. Λάμπρος Πορφύρας: συμπαθητικός και ευχάριστος ποιητής.
Το ηθογραφικό διήγημα και η πεζογραφία στο τέλος του 19ου αιώνα:
Το περιοδικό που στήριξε το νεοελληνικό ηθογραφικό διήγημα είναι η «Εστία». Ημεταβολή του 1880 ευνοεί τη γέννηση ενός νέου πεζογραφικού είδους, του ΗΘΟΓΡΑΦΙΚΟΥΔΙΗΓΗΜΑΤΟΣ.
1. Δημήτριος Βικέλας: «Λουκής Λάρας» (1879) ο Δ.Βικέλας με το «Λουκή Λάρα»προετοίμασε το έδαφος για το ηθογραφικό διήγημα. Πρόκειται για έργο στομεταίχμιο, ανάμεσα στο παλιό και στο καινούριο, το οποίο άσκησε μεγάλη επίδραση.Ο Βικέλας μας έδωσε αργότερα και μια σειρά από σημαντικά διηγήματα (ξεχωρίζει ο«Παπά – Νάρκισσος»).
2. Γεώργιος Βιζυηνός: θεωρείται πατέρας του ηθογραφικού διηγήματος. Στα διηγήματάτου παρουσιάζει ολοκληρωμένους χαρακτήρες και επιχειρεί να τους ψυχολογήσει σεβάθος. Η γλώσσα του είναι η καθαρεύουσα, όπως συμβαίνει σε κάθε περίπτωση στην πεζογραφία πριν από τον Ψυχάρη, αφήνει όμως στους διαλόγους του μεγάλο μερίδιοστη δημοτική. Αντλεί τα θέματά του από τις αναμνήσεις της παιδικής του ηλικίας καιαπό το περιβάλλον του χωριού του (Βιζύη της Ανατολικής Θράκης). Τα έργα του χαρακτηρίζονται από αυτοβιογραφικά στοιχεία και αφηγηματικό χαρακτήρα.ΓΝΩΣΤΑ ΤΟΥ ΔΙΗΓΗΜΑΤΑ ΕΙΝΑΙ: α) «Το αμάρτημα της μητρός μου», β) «Το μόνοντης ζωής του ταξίδιον», γ)»Μοσκώβ Σελήμ» (το αριστούργημά του) κ.α. Τα τελευταία χρόνια της ζωής του ο Βιζυηνός τα πέρασε διανοητικά ταραγμένα.
3. Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης: ξεκινά με ιστορικά μυθιστορήματα και στη συνέχεια επιδίδεται σε ηθογραφικά διηγήματα. Τα θέματα των διηγημάτων του είναι παρμένααπό την πατρίδα του τη Σκιάθο. Το ύφος του δεν είναι πολύ επιμελημένο και η γλώσσα του είναι εντελώς ιδιότυπη. Τα διηγήματά του είναι σύντομα και περιεκτικά. Χαρακτηριστικά της γραφής του είναι η θρησκευτική πίστη, η εκκλησιαστική σύλληψη του ανθρώπου, η ιερότητα της φύσης, ο ηθογραφικός και ψυχογραφικός χαρακτήρας, η ποιητικότητα, η ιδιότυπη σκιαθίτικη διάλεκτος και η περισσήαφηγηματική τέχνη. «Η φόνισσα» (1903) το κορυφαίο του δημιούργημα.
4. Ανδρέας Καρκαβίτσας (από τα Λεχαινά της Ηλείας): στην αρχή γράφει διηγήματαστην καθαρεύουσα· κατόπιν, με την επίδραση του Ψυχάρη, θα γράψει αποκλειστικάστη δημοτική, με καλοδουλεμένη και έντεχνη γλώσσα και ύφος. ΣΥΛΛΟΓΕΣ ΔΙΗΓΗΜΑΤΩΝ: «Τα λόγια της πλώρης» διηγήματα θαλασσινά. «Παλιές αγάπες». «Ο ζητιάνος» (1896) πρόκειται για μία ρεαλιστική απεικόνιση της κοινωνίας της εποχής. Είναι το συνθετότερο έργο του πεζογράφου, στην έκταση τουμυθιστορήματος.
Στη δεκαετία του 1880 – 90 το ΓΛΩΣΣΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ οξύνεται και πάλι. Εμφανίζεται πια το κίνημα του «δημοτικισμού», του οποίου αδιαμφισβήτητος αρχηγός είναι ο ΨΥΧΑΡΗΣ. Ο Ψυχάρης εγκαινιάζει τη δημοτικιστική κίνηση με το έργο του «ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΟΥ» (1888). Πρόκειται για κάτι ανάμεσα στο λογοτέχνημα και στο δοκίμιο. Έγραψε και μυθιστορήματα, όπως «Το όνειρο του Γιαννίρη». Ιδιαίτερη θέση έχουντα ΠΕΖΟΤΡΑΓΟΥΔΑ του, γραμμένα σε ρυθμική πρόζα.
5. Αλέξανδρος Πάλλης: «Τραγουδάκια για παιδιά» (1889), μετάφραση της Ιλιάδας τουΟμήρου, «Κούφια καρύδια» συλλογή μικρότερων έργων του.
6. Αργύρης Εφταλιώτης (Μυτιλήνη): «Νησιώτικες ιστορίες», «Φυλλάδες τουΓεροδήμου», «Μαζώχτρα» εκτεταμένο αφήγημα, που πλησιάζει τη «Φόνισσα» καιτο «Ζητιάνο».
7. Γρηγόριος Ξενόπουλος: είναι αποκλειστικά πεζογράφος, με αξιόλογη ποσότηταέργου. Επιδίδεται, κυρίως, στο λεγόμενο ΑΣΤΙΚΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ. Το έργο του είναιτεράστιο σε όγκο, κάποιες φορές όμως είναι ποιοτικά άνισο.
8. Ιωάννης Κονδυλάκης: περιγράφει στα λιγοστά του διηγήματα την κρητική ζωή. Γράφει το μυθιστόρημα «Ο Πατούχας».
9. Γιάννης Βλαχογιάννης: ιστοριοδίφης και λογοτέχνης, με ρουμελιώτικα χρωματισμένη γλώσσα. Του χρωστούμε την έκδοση των «Απομνημονευμάτων» του Στρατηγού Μακρυγιάννη.
10. Μ. Μητσάκης: γνήσιος μαθητής του ΝΑΤΟΥΡΑΛΙΣΜΟΥ, ό,τι τον ενδιαφέρει είναι πιοπολύ η περιγραφή, η πιστή απεικόνιση της πραγματικότητας και παράλληλα ηδημιουργία ύφους, που το διακρίνει περισσή επιτήδευση.ΘΕΑΤΡΟ: Η κίνηση της γενιάς του 1880 είχε ευεργετική επίδραση και στο θέατρο. Δημιουργείται το λεγόμενο «ΚΩΜΕΙΔΥΛΛΙΟ», ένα είδος κωμωδίας με παρένθετα τραγούδια, όπου υπάρχουν έντονα ηθογραφικά στοιχεία και η γλώσσα ήταν ΠΡΟΖΑ και ΔΗΜΟΤΙΚΗ. Δημιουργός του είδους θεωρείται ο ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ (με την «Τύχη τηςΜαρούλας»). Αργότερα, έγραψε κι ένα δραματικό ειδύλλιο, τον «Αγαπητικό της βοσκοπούλας».
Καβάφης, Σικελιανός, Καζαντζάκης και η ποίηση ως το 1930:
1. Κ.Π.Καβάφης (1863 – 1933): γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια. Ο Καβάφης, σύγχρονος του Κ.Παλαμά, δημιουργεί μία ποίηση ολότελα διαφορετική. Σπάει τα καθιερωμέναστη γλώσσα, στο στίχο, στα θέματα, και μας επιβάλλεται με τη λιτότητα των εκφραστικών του μέσων. Ο στίχος του είναι μονότροπος, η γλώσσα του πολύ κοντά στον πεζό λόγο, τα ποιήματά του μικρά σε έκταση και ολιγάριθμα. Στοιχείο της ποιητικής του είναι περισσότερο η ΥΠΟΒΟΛΗ και η ΑΠΟΣΙΩΠΗΣΗ. Η Αλεξάνδρεια είναι για τον Καβάφη ένα σύμβολο ΠΟΙΗΤΙΚΟ, ενώ παντού στην ποίησή του υπάρχει ένα βάθος τραγικό, που εκφράζεται με τη μορφή του δραματικού μονολόγου. Η ποίηση του Κ.Καβάφη στάθηκε αινιγματική για τους συγχρόνους του. Μόνο ύστερα από το 1930 αρχίζει να βρίσκει ευρύτερη ανταπόκριση.
2. Άγγελος Σικελιανός (Λευκάδα): λυρική και πλούσια (πληθωρική) προσωπικότητα.«Αλαφροΐσκιωτος» (1909): πρώτη εμφάνιση του ποιητή. Μακρό ποίημα σαν μία λυρική αυτοβιογραφία. Ο Σικελιανός παρουσιάζεται στα έργα του βαθιά ποτισμένος από την αρχαία ελληνική παράδοση και σ’ αυτή αποζητά την εσωτερική του λύτρωση. «Πρόλογος στη ζωή»: γραμμένο στα χρόνια του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου. Ο ποιητής επιχειρεί να αποκτήσει συνείδηση του ποιητικού του εαυτού, απέναντι σε βασικά θέματα της ζωής. Τα μέρη του ποιήματος είναι 5 και τιτλοφορούνται ως εξής Η συνείδηση της γης μου, της φυλής μου, της γυναίκας, της πίστης, της προσωπικής δημιουργίας. «Το Πάσχα των Ελλήνων». «Μήτηρ Θεού». 1920 – 30: ο ποιητής απασχολείται με την πραγματοποίηση των «Δελφικών Εορτών», που τους έδινε κεντρική σημασία. Αργότερα, στρέφεται στη σύνθεση μιας σειράς τραγωδιών, χωρίς παράλληλα να σταματά η καθαρά λυρική του δημιουργία. Οι συνθήκες επίσης του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου και της Γερμανικής Κατοχής του δίνουν έμπνευση για μερικά από τα πιο σημαντικά του ποιήματα. Το 1946 παρουσιάζεται όλη του η ποιητική παραγωγή σε 3 τόμους με τίτλο:«Λυρικός βίος».
3. Νίκος Καζαντζάκης: σύγχρονος του Σικελιανού. Παρουσιάζεται στη λογοτεχνία μας ταπρώτα χρόνια του 20ου αιώνα. Το έργο του είναι πολύπλευρο. Γράφει ποιήματα, δράματα, τραγωδίες, φιλοσοφικά δοκίμια, ταξιδιωτικές εντυπώσεις και μεταφράσεις κορυφαίων έργων της παγκόσμιας λογοτεχνίας (Ιλιάδα, Θεία Κωμωδία, Φάουστ). «Ασκητική»: πολύ συμπυκνωμένο κείμενο, το οποίο περιλαμβάνει τη μεταφυσική πίστη του Νίκου Καζαντζάκη. «Οδύσσεια»: πλατύ επικό ποίημα του Καζαντζάκη σε 24 ραψωδίες (33.333 δεκαεφτασύλλαβοι στίχοι). Παρουσιάζει την περιπλάνηση του Οδυσσέα ως το Νότιο Πόλο, όπου τον βρίσκει ο θάνατος και η εξαΰλωση. Το έργο αυτό αρχίζει από ‘κει που τελειώνει η «Οδύσσεια» του Ομήρου. Γράφει και μια σειρά από μυθιστορήματα α) «Βίος και πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά». β) «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται».γ) «Ο καπετάν Μιχάλης». δ) «Ο φτωχούλης του Θεού».ε) «Αναφορά στο Γκρέκο».στ) «Ο τελευταίος πειρασμός».
4. Κώστας Βάρναλης: ποιητής με αξιόλογη λυρική φλέβα. Η ποίησή του έχει έντονοκοινωνικό χαρακτήρα, χωρίς αυτός να φτωχαίνει το καθαρό ποιητικό αποτέλεσμα.«Το φως που καίει» και «Σκλάβοι πολιορκημένοι».
5. Απόστολος Μελαχρινός: αποζητά τη μουσική και τα στιχουργήματά του σπάνιαξεπερνούν το στάδιο της αναζήτησης.ΜΟΤΙΒΟ ΤΗΣ ΝΟΣΤΑΛΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ – ΠΟΙΗΤΕΣ ΤΟΥ SPLEEN: Οι ποιητές που γεννήθηκαν μετά το 1890 και πρωτοπαρουσιάστηκαν στα χρόνια του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου ή λίγο πριν, έχουν χάσει την πίστη της παλαιότερης γενιάς· και μαζί με την απιστία φέρνουν και μία διάλυση, μία διάθεση φυγής, ένα πνεύμα παρακμής. Στην απελπισία αυτής της ποίησης, κάποιες φορές υπάρχει και μία διάθεση σαρκαστική, η οποία προκαλεί κάποιο νεύρο. ΕΚΠΡΟΣΩΠΟΙ: Ρώμος Φιλύρας, Κώστας Ουράνης. Ναπολέων Λαπαθιώτης, Μήτσος Παπανικολάου ακόμη πιο απαισιόδοξοι και απελπισμένοι.· Τέλλος Άγρας: στα τελευταία του ποιήματα διαφαίνεται κάτι σαν αλλαγή ή απαλλαγή από τη θλιμμένη και μουντή ποιητική ατμόσφαιρα όλων των προηγούμενων δημιουργών.
ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΥΤΙΚΟΤΕΡΟΣ ΤΥΠΟΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΑΣ:· Κώστας Καρυωτάκης: 32 ετών ο ποιητής αυτοκτονεί στην Πρέβεζα, όπου ήταν διορισμένος υπάλληλος. Στα ποιήματά του διακρίνονται η ανία, η διάλυση, ηαπογοήτευση, η τραγική ενάργεια και η βαθύτατη πικρία. Όλα, τελικά, καταλήγουν σ’ένα σαρκασμό, ο οποίος όμως καθίσταται ανίκανος να φέρει τη λύτρωση. ΕΡΓΑ ΤΟΥ: «Ο πόνος του ανθρώπου και των πραγμάτων», «Νηπενθή», «Ελεγεία καισάτιρες». (Νηπενθής = ο απαλλαγμένος από το πένθος).· Τάκης Παπατσώνης: είναι εντελώς έξω από το προηγούμενο κλίμα. Το έργο του έχει μία σταθερή βάση, την ΠΙΣΤΗ (θρησκευτική, αλλά και σε αξίες ή και έννοιες). Η ποίηση πια, στα υστερότερα χρόνια, θα οδηγηθεί σε καινούρια ανανέωση (πρβλ.παρακάτω: «η γενιά του 1930»).
Οι πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα. Γλωσσικό και Εκπαιδευτικό ζήτημα.
Πεζογραφία:
1897: Ο ατυχής πόλεμος της Ελλάδας προκάλεσε μία ορμή και μία έφεση γιαανανέωση. Αυτά εκφράστηκαν με το Μακεδονικό Αγώνα, τους αγώνες στην Κρήτη, το κίνημα στο Γουδί (1909) και με την πολιτική μεγαλοφυΐα του Ελευθερίου Βενιζέλου. Στον πνευματικό τομέα χαρακτηριστική είναι η εξέλιξη που παίρνει τα χρόνια αυτά το ΓΛΩΣΣΙΚΟ και το ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ.
1903: ιδρύεται ο «Νουμάς», το περιοδικό που έγινε το βήμα των δημοτικιστών. Στα 1905 ιδρύεται η εταιρεία «Εθνική γλώσσα».Το γλωσσικό ζήτημα μπλέκεται με το εκπαιδευτικό πρόβλημα. Τίθεται το θέμα του«εκπαιδευτικού δημοτικισμού».· Φώτης Φωτιάδης: πρωτοπόρος της εκπαιδευτικής αναγέννησης. ΕΡΓΟ ΤΟΥ: «Το γλωσσικό ζήτημα και η εκπαιδευτική μας αναγέννηση». Τα ίδια χρόνια σπουδάζουν στη Γερμανία τρεις άνθρωποι, οι οποίοι θα αγωνιστούν και θα εφαρμόσουν τον «εκπαιδευτικό δημοτικισμό». Στην Ελλάδα, το 1909, ιδρύουν τον «ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΟΜΙΛΟ», κίνηση αποφασιστική για την προπαρασκευή της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης.ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΓΛΗΝΟΣ, ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΔΕΛΜΟΥΖΟΣ, ΜΑΝΟΛΗΣ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ.· Ο Δημήτριος Γληνός ήρθε σε σύγκρουση αργότερα με τους άλλους δύο και αναζήτησε λύσεις στην αριστερή ιδεολογία και στην πολιτική.· Ο Αλέξανδρος Δελμούζος είναι περισσότερο εκπαιδευτικός.· Ο Μανόλης Τριανταφυλλίδης είναι επιστήμονας – γλωσσολόγος και επιχειρεί να βάλει τάξη στη διδασκαλία της δημοτικής στο σχολείο.
1917: Η επαναστατική κυβέρνηση του Ελευθερίου Βενιζέλου (μετά το κίνημα της Εθνικής Άμυνας) εισάγει την ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ. ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΙΣΜΟΥ ΜΕ ΤΑΣΗ «ΕΛΛΗΝΟΚΕΝΤΡΙΚΗ»:· Περικλής Γιαννόπουλος.· Ίων Δραγούμης («Μαρτύρων και ηρώων αίμα» για το Μακεδονικό Αγώνα).·
Πηνελόπη Δέλτα: σειρά αφηγημάτων για παιδιά.ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ (στις 2 πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα):· Κωνσταντίνος Χατζόπουλος: πρόκειται για τον εκδότη του περιοδικού «Τέχνη», πουτον γνωρίσαμε ως κατ’ εξοχήν συμβολιστή ποιητή. ΠΕΖΑ ΤΟΥ: «Πύργος του Ακροποτάμου» (μυθιστόρημα για την ξεπεσμένη ζωή της ελληνικής επαρχίας). «Φθινόπωρο» (εισαγωγή του συμβολισμού και στην πεζογραφία).·
Κωνσταντίνος Θεοτόκης: ξεκινά με σύντομα διηγήματα, όπου κυριαρχεί η ηθογραφία και ο ρεαλισμός. ΠΕΖΑ ΤΟΥ: «Οι σκλάβοι στα δεσμά τους» (προβάλλονται οι σοσιαλιστικές του θέσεις). «Ο κατάδικος», «Η ζωή και ο θάνατος του Καραβέλα». Και οι δύο παραπάνω πεζογράφοι συνεχίζουν και ξεπερνούν την παράδοση της ηθογραφίας και στρέφουν τα ενδιαφέροντά τους σε θέματα κοινωνικά και ψυχογραφικά.
Κώστας Παρορίτης, Πέτρος Πικρός, Πλάτων Ροδοκανάκης, Δημοσθένης Βουτυράς (πλήθος διηγήματα για τους απόκληρους στις φτωχογειτονιές των σύγχρονων αστικών κέντρων), Νίκος Καζαντζάκης.
ΘΕΑΤΡΟ: Ανανεωτική προσπάθεια επιχειρείται και στο ΘΕΑΤΡΟ. Επίδραση του νατουραλισμού,του Ίψεν και καλλιέργεια της δημοτικής. (Ίψεν: Νορβηγός θεατρικός συγγραφέας, του οποίου το έργο επηρέασε την παγκόσμια θεατρική εξέλιξη).·
Κ.Παλαμάς: «Τρισεύγενη» (δράμα).· Γιάννης Καμπύσης.· Κώστας Χρηστομάνος (ίδρυση «Νέας Σκηνής»).· Θωμάς Οικονόμου (ίδρυση «Βασιλικού Θεάτρου»).
Γρηγόριος Ξενόπουλος: μας κληροδότησε μεγάλη ποσότητα θεατρικής παραγωγής. Τα θεατρικά του έργα είναι, όπως και τα μυθιστορήματά του (πρβλ. παραπάνω: αστικό μυθιστόρημα), άνισα (δηλαδή η ποσότητα δε συμβαδίζει με την ποιότητά τους). Το αρτιότερο θεατρικό του έργο είναι «Το μυστικό της κοντέσσας Βαλέραινας».·
Παντελής Χορν: είναι αποκλειστικά θεατρογράφος. Γνωστό του έργο «Τοφιντανάκι».·
Σπύρος Μελάς: «Θέατρο Τέχνης» (ίδρυση το 1925).·
Το 1932 ιδρύεται το «Εθνικό Θέατρο».· Κορυφαίες πρωταγωνίστριες της εποχής: Μαρίκα Κοτοπούλη και Κυβέλη (Ανδριανού).
ΚΡΙΤΙΚΗ: Ποιητές και πεζογράφοι της εποχής γράφουν κριτικές σε περιοδικά, όπως στο «Νουμά» και στα «Παναθήναια» (π.χ. ο Κ.Παλαμάς). Επίσης, κριτικές παρουσιάζονται στα περιοδικά «Τέχνη», «Εικονογραφημένη Εστία» και «Νέα Ζωή» (στην Αλεξάνδρεια).· Ιωάννης Αποστολάκης: 1ος καθηγητής της νέας ελληνικής λογοτεχνίας στο Α.Π.Θ. Υποστηρικτής του Σολωμού και επικριτής του Κ.Παλαμά.· Φώτος Πολίτης: επικριτής του Παλαμά· συμβολή στο θέατρο. ΟΜΑΔΑ ΝΕΩΝ ΠΟΙΗΤΩΝ ΤΟΥ 1920: Τέλλος Άγρας, Κλέων Παράσχος, Λέων Κουκούλας, Άλκης Θρύλος (ψευδώνυμο της Ελένης Ουράνη), Ι.Μ.Παναγιωτόπουλος, Πέτρος Χάρης, Αιμίλιος Χουρμούζιος.
Η γενιά του 1930.
Ποίηση και πεζογραφία:
ΠΟΙΗΣΗ: Η ποίηση μετά το 1930 ανανεώνεται ριζικά και αποκτά νέα τεχνοτροπία. Η αρχή τηςανανέωσης γίνεται με την ποιητική συλλογή «Στροφή» του Γιώργου Σεφέρη. Πρόκειται για πραγματική στροφή της λογοτεχνικής και ειδικότερα της ποιητικής δημιουργίας προς έναν πλούτο γεμάτο νέους εκφραστικούς τρόπους.
1. Γιώργος Σεφέρης:1932: «Στέρνα» ποιητική συλλογή.1935: «Μυθιστόρημα» ποιητική σε ελεύθερο στίχο, χωρίς μέτρο καιομοιοκαταληξία. 1940: «Τετράδιο Γυμνασμάτων». 1940: «Ημερολόγιο Καταστρώματος Α΄» εκφράζεται η αγωνία και η προσμονή,λίγο πριν τον πόλεμο. 1945: «Ημερολόγιο Καταστρώματος Β΄» εκφράζονται οι πικρές εμπειρίες του πολέμου, κυρίως στη Μέση Ανατολή (όπου βρισκόταν ο ποιητής με την εξόριστη ελληνική κυβέρνηση). «Κύπρον ου μ’ εθέσπισεν», «Τρία κρυφά ποιήματα». Στις μεταπολεμικές του συλλογές η ποιητική του ματιά βαθαίνει ολοένα και περισσότερο (πρβλ. «Κίχλη» - 1947 ). Είναι ένας από τους δύο ποιητές μας που τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1963 (ο δεύτερος είναι Οδυσσέας Ελύτης, το 1979).
2. Ανδρέας Εμπειρίκος: χαρακτηριστικός εκπρόσωπος του ελληνικού ποιητικού υπερρεαλισμού.«Υψικάμινος» (1935) γραμμένη με τη μέθοδο της «αυτόματης γραφής», χωρίς κανένα λογικό ειρμό.
3. Νίκος Εγγονόπουλος: χαρακτηριστικός εκπρόσωπος του υπερρεαλισμού (στην ποίηση και στη ζωγραφική). «Μπολιβάρ» υπερρεαλιστική ποιητική σύνθεση στα χρόνια της Κατοχής.
4. Οδυσσέας Ελύτης: ο ποιητής το 1979 βραβεύτηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας. Η ποίησή του είναι πλημμυρισμένη από φως κι από Αιγαίο. Είναι «ο ποιητής του Αιγαίου». «Άσμα ηρωικό και πένθιμο για το χαμένο ανθυπολοχαγό της Αλβανίας» (1940). «Άξιον εστί» συνθετική και πολύφωνη ποιητική δημιουργία (1959).
5. Νίκος Καββαδίας – Αλέξανδρος Μπάρας: πρόκειται για ποιητές οι οποίοι συνεχίζουν τη γραμμή του Ουράνη και του Καρυωτάκη (νοσταλγική – απαισιόδοξη ποίηση – μοτίβο του spleen), συνδυάζοντας εμπειρίες και από τον Καβάφη.
6. Νικηφόρος Βρεττάκος: ζήτησε να υπηρετήσει με την ποίησή του την πολιτική και κοινωνική σκοπιμότητα, αλλά έχει και κορυφαίες στιγμές λυρικής αίσθησης της φύσης και θρησκευτικότητας. «Το ταξίδι του Αρχαγγέλου» συνθετικό ποιητικό επίτευγμα.
7. Γιάννης Ρίτσος: υπηρέτησε την πολιτική και κοινωνική ευαισθησία της έμπνευσής του. Γνωστές είναι οι πολιτικές του πεποιθήσεις και η συμπάθειά του για τον αριστερό χώρο.
8. Γ.Θ. Βαφόπουλος (Θεσσαλονίκη): στην αρχή επηρεάζεται από τον Καρυωτάκη, αλλά αργότερα βρίσκει τρόπο προσωπικής έκφρασης. Η ποίησή του έχει έντονο μεταφυσικό χαρακτήρα. «Το δάπεδο» μεταπολεμική συλλογή του. ΕΛΑΣΣΟΝΕΣ ΠΟΙΗΤΕΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ «ΝΕΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ»: Γιώργος Σαραντάρης, Αλέξανδρος Μάτσας, Δ. Αντωνίου.· Νίκος Γκάτσος: «Αμοργός» αργοπορημένη κι απροσδόκητη, πλην όμως ανανεωμένη εμφάνιση του υπερρεαλισμού στα χρόνια της εχθρικής κατοχής.
ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ: Η πεζογραφία της περιόδου αυτής δοκίμασε να εκφραστεί με το κατ’ εξοχήν σύγχρονο μέσο, το ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ, ζητώντας παράλληλα μία ανανέωση στο ύφος και στη γλώσσα. Ο Α’ Παγκόσμιος πόλεμος και η Μικρασιατική καταστροφή αποτύπωσαν έντονα τη σφραγίδα τους στην πεζογραφία, όπως άλλωστε και στην ποίηση.
1. Φώτης Κόντογλου: Είναι πεζογράφος και αγιογράφος.«Pedro Cazas» (1922) ιδιότυπο ύφος και ζωηρά χρωματισμένη γλώσσα.
2. Θράσος Καστανάκης: κατάγεται από την Πόλη και είναι θρεμμένος στο Παρίσι. Έγραψε μυθιστορήματα και μερικά διηγήματα, με δύναμη και ικανότητα ψυχογραφική. «Πρίγκιπες» (1924) μυθιστόρημα εσωτερικής ανάλυσης.
3. Στρατής Μυριβήλης: από τους «δυνατότερους» πεζογράφους της γενιάς του 1930.Δημοσιεύει μερικά διηγήματα στη Μυτιλήνη.1924 και 1930 παρουσιάζει την 1η και 2η έκδοση αντίστοιχα της «Ζωής εν τάφω». Πρόκειται για ένα είδος προσωπικού ημερολογίου (ο συγγραφέας είχε λάβει μέρος στον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο και στη Μικρασιατική εκστρατεία). «Η δασκάλα με τα χρυσά μάτια» καταστάσεις και άνθρωποι μετά τον πόλεμο. «Ο Βασίλης ο Αρβανίτης» ένας λαϊκός άνθρωπος, γεμάτος ομορφιά και ορμή,φτάνει στην ύβρη και στην καταστροφή.
4. Ηλίας Βενέζης (από τις Κυδωνιές της Μικράς Ασίας): έζησε τα χρόνια του πολέμου και της καταστροφής. «Το νούμερο 31328» μυθιστορηματική μαρτυρία της αιχμαλωσίας του συγγραφέα. «Γαλήνη» οι εμπειρίες των μικρασιατών προσφύγων και ο αγώνας τους να ριζώσουν στη νέα τους πατρίδα. «Αιολική Γη» αναμνήσεις από την παιδική ηλικία του συγγραφέα στη χαμένη μικρασιατική πατρίδα.
5. Κοσμάς Πολίτης: τα πρώτα του μυθιστορήματα πλέκονται γύρω από μία ερωτικήιστορία. «Eroica» το αρτιότερο μυθιστόρημά του. Πετυχημένη ψυχογραφική εικόνα τηςεφηβείας. «Το Γυρί», «Στου Χατζηφράγκου» προσωπικές αναμνήσεις του συγγραφέα από την Πάτρα και τη Σμύρνη.
6. Γιώργος Θεοτοκάς: από τους πιο σημαντικούς πεζογράφους της εποχής. Λαγαρός (=διαυγής, καθαρός) στο στοχασμό και το ύφος του.«Ελεύθερο Πνεύμα».«Αργώ», «Λεωνής» διαμάχες της νεολαίας στα χρόνια του μεσοπολέμου και εφηβικές αναμνήσεις της Μικρασιατικής καταστροφής. Σημαντικό το έργο του στο θέατρο και στο δοκίμιο.«Αμερική», «Άγιο Όρος» οδοιπορικά (το 2ο ειδικά είναι εξαιρετικής ποιότητας).
7. Μιχάλης Καραγάτσης: είναι ο πολυγραφότερος της συγκεκριμένης γενιάς πεζογράφων. Χαρακτηριστικό του το στοιχείο του σεξουαλικού, αλλά ο ηδονισμός του οδηγεί τους ήρωές του στην καταστροφή. Χαρακτηριστικό του επίσης ο νατουραλισμός, κάποτε και ο κυνισμός. Το έργο του ως προς τη σχέση ποσότητας –ποιότητας είναι άνισο, με την ποσότητα να υπερτερεί κατά πολύ (πρβλ. Γρηγόριος Ξενόπουλος).«Ο κίτρινος φάκελος».
8. Θανάσης Πετσάλης: «Μαρία Πάρνη» 3 διαδοχικά μυθιστορήματα· η ιστορία και η εξέλιξη μιας μεγαλοαστικής οικογένειας. «Καμπάνα της Αγίας – Τριάδας», «Μαυρόλυκοι» μυθιστορηματική απεικόνιση των περιπετειών της φυλής μας, εξαιτίας της έντασης που προκάλεσε η εχθρική κατοχή.
9. Άγγελος Τερζάκης: περιγράφει χαρακτήρες της μικροαστικής ζωής. Ιστορικό μυθιστόρημα: «Η Πριγκιπέσσα Ιζαμπώ» η Φραγκοκρατία του 13ου αιώνα στην Πελοπόννησο. Είναι ο πιο φιλοσοφικά ανήσυχος της γενιάς του (διευθυντής του περιοδικού «Εποχές»). Έγραψε δοκίμια, κριτικές μελέτες και ασχολήθηκε με το θέατρο.
10. Παντελής Πρεβελάκης: είναι ο νεότερος από τους πεζογράφους της γενιάς του 1930. Κατάγεται από το Ρέθυμνο της Κρήτης. «Χρονικό μιας πολιτείας» η ιστορία του Ρεθύμνου, της γενέθλιας πόλης του συγγραφέα. «Κρητικός» ποιητική τριλογία· ιστορικό πλαίσιο της Κρήτης στο β΄ μισό του 19ου αιώνα και οι αγώνες του νησιού για την ελευθερία. Ο Πρεβελάκης είναι συνειδητός λογοτέχνης και φροντίζει ιδιαίτερα τη γλώσσα και το ύφος.
ΕΛΑΣΣΟΝΕΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ:
1. Στρατής Δούκας: «Ιστορία ενός αιχμαλώτου» (1929).
2. Λουκής Ακρίτας: «Αρματωμένοι εμπειρίες από το Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο και την Αλβανία.
3. Γιάννης Μπεράτης: «Πλατύ ποτάμι» εμπειρίες από το Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο και την Αλβανία.
4. Γ. Άμποτ: «Γη και νερό» η ζωή των λεπρών στην ερημόνησο Σπιναλόγκα.«Δημήτριος Γαβριήλ» Έλληνες που σταδιοδρομούν στο εξωτερικό.
ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ:
Ένας όμιλος νέων λογοτεχνών, γύρω από ένα αξιόλογο περιοδικό, τις «Μακεδονικές Ημέρες», προσφέρει πολλά στην ανανέωση της πεζογραφίας. Χαρακτηριστικό των εν λόγω λογοτεχνών η ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΑ.
1. Στέλιος Ξεφλούδας: εκφράζεται με τον τρόπο του «εσωτερικού μονολόγου» και μένει σ’αυτόν σ’ όλο του το έργο.
2. Άλκης Γιαννόπουλος: στράφηκε στο διήγημα και επιδίωξε να το ανανεώσει εσωτερικά.
3. Γ. Δέλιος: πεζογράφος χαμηλών εσωτερικών τόνων (4 μυθιστορήματα και πολλά διηγήματα).
4. Νίκος Γ. Πεντζίκης: ο νεότερος όλων. Υπήρξε και ζωγράφος.
5. Π. Σπανδωνίδης, Γ. Θέμελης, Γ.Θ. Βαφόπουλος και Ζωή Καρέλλη (όλοι από τον κύκλο του περιοδικού «Μακεδονικές Ημέρες»). Όλοι οι πεζογράφοι της γενιάς του 1930 παρουσιάστηκαν στα δέκα χρόνια ως τον πόλεμο του 1940. Μέσα σ’ αυτή τη δεκαετία έδωσαν, οι πιο πολλοί, και τα αντιπροσωπευτικότερα έργα τους.· Τ. Αθανασιάδης: εμφανίζεται ως πεζογράφος μέσα στα χρόνια της Κατοχής. Το έργο του συνδέεται οργανικά με τη γενιά του 1930. «Πάνθεοι» μυθιστόρημα μετά τον πόλεμο· η ελληνική αστική κοινωνία στα 40 πρώτα χρόνια του 20ου αιώνα.
